| تبليغات | X |
|
كتابدوست
|
||
|
درباره كتاب و كتابخواني |
اثر: سيد عطاء الله مجدي با همكاري آقاي نبي عرب
انتشارات: دفتر نشر فرهنگ اسلامي تيراژ: ۱۰۰۰ جلد
اين كتاب ، در سال ۱۳۸۶ به قيمت ۳۷۰۰ تومان توسط سيد عطاء الله مجدي و با همكاري آقاي نبي عرب در انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي با تيراژ ۱۰۰۰ نسخه به چاپ رسيده است.
در پيشگفتار اين كتاب آمده است: ... به اين فكر افتادم كه اگر اين آيات را از داستان ها و پيشامدهاي مذكور در قرآن برگزيده، آنها را به صورت كتابي درآورده چاپ و منتشر نمايم، كار جديد و جالبي درباره قرآن انجام شده كه به فهم آن كمك شايان مي نمايد. لذا بنابر رويه ديرين بتدريج اين گونه آيات را تقريباً بدون هيچ گونه كم وكسري به رشته نظم در آورده، هر كجا به سبب ايجاز و ابهام كه از خصايص قرآن است توضيح بيشتري براي درك مطلب لازم بوده، آن هم به صورت شعر بيان گرديده و در آيات بسيار منجز و فشرده پس از خط فاصله اي اين توضيحات بيان شده است...
* اين کتاب آيات را تقريباً بدون هيچگونه کم و کسري به رشته نظم در آورده و هرکجا به سبب ايجاز و ابهام که از خصايص قرآن است توضيح بيشتري براي درک مطلب لازم بوده، آنهم بهصورت شعر بيان گرديده و در آيات بسيار مؤجز و و فشرده پس از خط فاصله توضيحاتي بيان شده است ...»
از ديگر آثار اين نويسنده ميتوان به اينها اشاره کرد:
«هزار گوهر » و گنجينه حکمت ترجمه کلمات قصار حضرت علي (ع) به نثر و نظم فارسي/ «گلهاي جاويدان» ترجمه کلمات قصص حضرت خاتم الانبيا(ص) به نثر و نظم/ «گنجينه عرفان» در زمينه داستان/ «سخنان ماندگار» ترجمه ديوان منسوب به حضرت علي(ع) به نثر روان و شعر (رباعي).
سطرهاي از اين اثر را با هم مرور ميکنيم:
آن کتابي که بود راهنما قرآن است
وحي دادار به پيغمبر ما قرآن است
اوفرستادش و خود حافظ «تنزيل» بود
زانکه دائم هدف تير جفا قرآن است
آن کتابي که نياورده نظيرش دگري
آنکه باشد به همه درد دوا قرآن است
آن که خواهد به تفکر همه را، نيست جزآن
سوي دريا و هوا راهگشا قرآن است»
داستانها و رويدادهاي قرآن» به شعر روان فارسي در شمارگان 1000 نسخه و به قيمت 3700 تومان منتشر شده است.
وبلاگ هاي قرآني
معرفی شش كتاب اخلاقي وعرفاني ازعلماي اسلامي
1- المراقبات /آیت الله میرزا جواد آقا ملكی تبریزی
2- شرح حدیث جنود عقل و جهل / امام خمینی
3- رساله لب الالباب/ حاج سیدمحمد حسین حسینی تهرانی
4- سیمای فرزانگان/ رضا مختاری
5 - تذكرة المتقین/ شیخ اسماعیل تبریزی
6- رسالة الولایة/علامهطباطبایی
اشاره: زندگانى حضرت امام رضا(ع) پر است از لحظاتى نورانى و شگفت انگيز كه دل شيفتگان را مى برد. از كتاب «ديوان خدا» نوشته نعيمه دوستدار كه بر اساس منابع موثق تدوين يافته چند داستان برگزيده ايم كه تقديم عاشقان اهل بيت مى كنيم.
نعيمه دوستدار متولد آذر 1356 فوق ليسانس ادبيات فارسي
كتاب ها:
در انتهاي كوچه پرنده (مجموعه شعر) حوض نقره. 1382
دو كتاب كودك و نوجوان: ايوان خدا و گردنبند آسماني
خيلي دلم مي خواست؛ شامل پنج داستان كوتاه نشر حوض نقره. 1386
*صحبت گنجشك با امام (ع)
راوى: سليمان (يكى از اصحاب امام رضا)
حضرت رضا(ع) در بيرون شهر، باغى داشتند. گاهگاهى براى استراحت به باغ مىرفتند. يك روز من نيز به همراه آقا رفته بودم. نزديك ظهر، گنجشك كوچكى هراسان از شاخه درخت پركشيد و كنار امام نشست. نوك گنجشك، باز و بسته مىشد و صداهايى گنگ و نا مفهوم از گنجشك به گوش مىرسيد. انگار با جيك جيك خود، چيزى مىگفت.
امام عليه السلام حركت كردند و رو به من فرمودند: «ـ سليمان!... اين گنجشك در زير سقف ايوان لانه دارد. يك مار سمى به جوجههايش حمله كرده است. زودباش به آنها كمك كن!...
با شنيدن حرف امام ـ در حالى كه تعجب كرده بودم ـ بلند شدم و چوب بلندى را بر داشتم. آن قدر با عجله به طرف ايوان دويدم كه پايم به پلههاى لب ايوان برخورد كرد و چيزى نمانده بود كه پرت شوم...
با تعجب پرسيدم: «شما چطور فهميديد كه آن گنجشك چه مىگويد؟» امام فرمودند: «من حجت خدا هستم... آيا اين كافى نيست؟!»
نماز به عنوان «ستون دین» و «معراج انسانهای باورمند و مطمئن» همیشه مورد توجه فقها، عرفا، علما و شعرای مسلمان بوده و تاکنون نزدیک به دو هزار کتاب و رساله، و صدها غزل و قصیده در اهمیت و مسائل مختلف نماز به رشته تحریر کشیده شده است .
فقیهان درباره نماز - که نخستین فرع از فروع دین شمرده میشود - کتابهایی نوشتهاند که آکنده از ژرف نگریها و موشکافیهای فقیهانه، و به راستی اعجاب برانگیز است . گویندگان مذهبی، مبلغان دین، واعظان وارسته و پارسا، آنان که دستی بر قلم داشتهاند به سهم خود و نیز برای ارشاد مردم، دستبه قلم برده، کارهای باارزشی را در تبیین و تفسیر نماز ارائه کردهاند و آثار نماز را در خودسازی انسانها و اصلاح فرد و اجتماع نشان دادهاند .
عارفان نیز که عشق را در عبادت و عبادت را در عشق به خدا و کمال مطلق میدیدند از باب «افضل الناس من عشق العبادة و عانقها، و احبها بقلبه و باشرها بجسده و تفرع لها . . .» (1) نماز را عاشقانهترین عبادت و عارفانهترین کار و ریاضت دیدهاند و به سبک دلانگیز عارفان، آثاری دلپسند در مورد نماز آفریدهاند .
در این میان شاعران پاکدل نیز با زبان شیرین شعر - که به قول استاد سید محمد حسین شهریار زبان عشق است - منظومههای ماندگار و دلوارههای جاودانه و بسیاری را در پرتو نماز خلق کردهاند که نه تنها به ادبیات فارسی که به ادبیات همه مسلمانان با هر نژاد و زبانی، غنا و آبرو بخشیدهاند . و در سایه سار نماز که فراتر از همه فرهنگهاستبه فرهنگ آب و خاک خود، روح حیات دمیدهاند . و با زمزمههای زیبا و عاشقانهای که در زیر رواق باصفا و بلند نماز سرودهاند آثارشان را آسمانی و جاوید ساختهاند . شاعران عارف و عارفان شاعر، دل تشنه خود را از سلسبیل عبادت و از تسنیم تشهد، سیراب ساخته و پیاله قنوت را پر از شراب طهور نماز سر کشیدهاند تا آن جا که توانستهاند کوههای کمال را رکعت رکعت درنوردند و با خواندن فاتحةالکتاب، قلههای قیام را یکی پس از دیگری فتح کنند و صعود حقیقی را با سجود به خدا و رایت پیروزی را با رکوع به ربالعالمین، به دست آرند و ساحل نشینان سبکبار و بیخبر را سرزنش کنند که:
تو را زکنگره عرش میزنند سفیر
ندانمت که در این دامگه چه افتاده است
حال با توجه به گستره بسیار بحث، برگزیده مختصری را از کتابهای نماز با اندک توصیفی و با تفکیک موضوع، نام میبریم . باشد که اهل دلی را به کار آید و رهروان راه کمال را - که رو به سوی حضرت دوستسبحانه و تعالی، زندگی را زنده نگه داشته، راه میبرند - رهیار و کارساز باشد . تذکر این نکته نیز لازم است که از کتابشناس «کتابهای مرجع و منابع اولیه» و نیز «کتابهای فقهی و استدلالی نماز» به علت تخصصی بودن و اطاله سخن، صرف نظر نموده و به موضوعهای دیگر نماز میپردازیم:
حضرت آيت الله ابراهيم امينى از اساتيد حوزه علميه كه در خصوص مسايل خانواده نيز صاحب نظر مى باشند و سالهاست با استفاده از تعاليم اسلامى نسل جوان را با اصول يك زندگى موفق آشنا كرده اند در پاسخ به يك نياز مهم, كتابى سودمند را با عنوان ((انتخاب همسر)) به دختران و پسرانى كه قصد ازدواج دارند عرضه كرده اند, در مقدمه كتاب مى خوانيم:
((بسيارى از اختلافات خانوادگى و حتى طلاقها از حوادث مراسم نامزدى و تعيين مهر و عقد و عروسى و رفتار پسر و دختر, در دوران قبل از عروسى نشات مى گيرد, و چه بسا كدورتهايى در اين زمان بوجود مىآيد كه آثار سو آنها تا پايان عمر باقى خواهد ماند و چه بسا كه به طلاق و جدايى منجر خواهد شد, در صورتى كه اگر دختر و پسر از اطلاعات لازم برخوردار بودند به چنين سرنوشتى گرفتار نمى شدند.
بنابراين انتخاب همسر كار مهم و سرنوشت سازى است كه نياز به اطلاعات كافى دارد و نمى توان و نبايد آن را سهل و آسان پنداشت و نسبت به آن غفلت ورزيد. كتاب حاضر بدين منظور تاليف شده تا در انتخاب همسر و مراسم قبل از عروسى به جوانان كمك كند. معلوم است كه والدين دختر و پسر هم كه به سعادت فرزندان خويش مى انديشند مى توانند از اين كتاب بهره بگيرند.))
صفحات آغازين كتاب مباحثى را در بر دارد كه مستقيما به موضوع مورد نظر نويسنده محترم در جهت تاليف كتاب, يعنى ((انتخاب همسر و مراسم قبل از عروسى)) مربوط نمى شود. در اين صفحات مباحثى كه به طور كلى در اطراف ازدواج وجود دارد, مطرح شده است, مواردى از قبيل فوايد ازدواج, موقع ازدواج, موانع ازدواج, توصيه هايى به جوانان و هدف از ازدواج. پس از طرح اين موارد كه البته اطلاع از آنان مفيد و قابل استفاده است, كتاب به طرح مساله اصلى يعنى شرايط و صفات يك همسر خوب رعايت نكاتى كه مربوط به مراسم قبل از عروسى است مى پردازد.
من طعمه کرمها نخوام شد
زیرا جایگاهم را در آنسوی ستارگان به چشم خود دیدهام.
شهابالدین سهروردی
قلندر وقلعه داستانی است بر اساس زنگی شهابالدین سهروردی به قلم دکتر یحیا یثربی.
سهروردی در سن سی و هفت یا سی و هشت سالگی یعنی سال ۵۸۷ به فتوای علمای دمشق که افکار مترقیانه او را مانعی بر سر راه قدرت خود میدیدند کشته شد. به روایتی که در این کتاب هم بر آن تاکید شده، ملک ظاهر پسر صلاحالدین ایوبی - این صلاحالدین خود به شدت زیر نفوذ علمای عصر بود و از فتوای آنان برعلیه خودش واهمه فراوان داشت- به خواست خود سهروردی، او را در سیاهچالی در قلعه ای میاندازد و سهرودی در آنجاچهل روز روزه میگیرد تا میمیرد. ولی علما برای خالی کردن دق دلیشان جنازه او را بردار میکنند و عمق نفرتشان را از تفکرات مترقیانه وی به این شکل نشان میدهند.
نگاهي به نظرات وديدگاه تني چند از انديشمندان مغرب زمين كه با ديده انصاف و بدور از تعصب به قرآن نگريسته و در آن تفكر و تدبّر نموده اند و زانوى عجز در برابر پيشگاه با عظمت قرآن بر زمين زده اند .باشد كه درسى براى مسلمانان بي توجه به قرآن باشد
1 ـ «فيليپ.ك.حِتّى» دانشمند معاصر و استاد دانشگاه پرينستون آمريكا كه در باره تاريخ عرب تحقيقات ارزندهاى كرده و چندين كتاب در اين زمينه نوشته است، در يكى از كتب خود به نام «تاريخ عرب» مىنويسد:قرآن از تمام معجزات بزرگتر است و اگر سراسر اهل عالم جمع بشوند بىترديد از آوردن مثل آن عاجز خواهند بود.
2 ـ «دكتر گرينيه» فرانسوى:من آيات قرآن را كه به علوم پزشكى و بهداشتى و طبيعى ارتباط داشت دنبال كردم و از كودكى آنها را فراگرفتم و كاملاً به آن آگاه بودم.بنابراين دريافتم كه اين آيات از هر نظر با معارف و علوم جهانى منطبق است...هر كس دست اندركار هنر يا علم باشد و آيات قرآن را با هنر و علمى كه آموخته است مقايسه كند به همان صورت كه من مقايسه كردم بدون ترديد به اسلام خواهد گرويد، البته اگر صاحب عقلى سليم و بى غرض باشد.
3 ـ «ناپلئون بناپارت» گويد:قرآن به تنهايى عهدهدار سعادت بشر است.
4 ـ «ارنست رنان» فرانسوى:در كتابخانه شخصى من هزاران جلد كتاب سياسى، اجتماعى، ادبى و غيره وجود دارد كه همه آنها را بيشتر از يك بار مطالعه نكردهام و چه بسا كتابهايى كه فقط زينت كتابخانه من مىباشند ولى يك جلد كتاب است كه هميشه مونس من است و هر وقت خسته مىشوم و مىخواهم درهايى از معانى و كمال بر روى من باز شود آن را مطالعه مىكنم و از مطالعه زياد آن خسته و ملول نمىشوم.
اين كتاب، قرآن كتاب آسمانى مسلمين است.
این کتاب ترجمه ای است از "القصاص والمذکرین امام ابوالفرج عبدالرحمن جوزی" که ترجمه، تعلیقات و مقدمه آن را مهدی محبتی انجام داده است.
"القصاص والمذکرین" مهم ترین کتاب درباره مبانی نظری قصه در فرهنگ مسلمین و نیز سنت ادبی ایرانی است که می تواند نیروهای صاحب نظر را در درک و تحلیل عمیق تر سنت و ارتباط اش با روزگار مدرن یاری کند.
کتاب از چهار بخش تشکیل شده است. بخش اول به سیر تحول قصه و قصه گویی در اسلام می پردازد. در این فصل معنا و زمینه های پیدایش قصه، زمان و مکان قصه گویی ها، قصه گویان مهم و نگاهی به مبانی تئوریک اسلام درباره قصه مورد توجه قرار گرفته است.
بخش دوم با عنوان "ابن جوزی و کتاب القصاص والمذکرین" به ابن جوزی، القصاص والمذکرین و... پرداخته است.
بخش سوم ترجمه کتاب القصاص والمذکرین با مقدمه ای از مولف آغاز می شود و با یادکرد نخستین قصه گوها ادامه می یابد. در این بخش می خوانیم: چه کسی شایسته قصه گویی است؟، قصه گویی جایز نیست جز به فرمان امیر، قصه ها را در وقت نشاط باید گفت، یادکرد مهم ترین قصه گویان، در شناخت قصه گویان بدعت گزاری که سزاوار نکوهش شدند، در نکوهش قصه از زبان بزرگان و ذکر دلایل آن و شیوه های آموزش قصه گویی. بخش چهارم کتاب نیز فهرستها و منابع را دربر دارد.
آنچه امروزه "سنت قصه گویی مسلمین" نامیده می شود به مثابه درختی است که از یکسو ریشه در باورهای روایی عرب جاهلی دارد و از سوی دیگر آب و آفتاب یافته مجموعه ای از سنتهای قصه گویی تمدنها و فرهنگهای دیگر - مثل ایران و روم و مصر و هند - است که در فراخنای زمانی حدودا چهارصد ساله به هم درآمیخت و در ذیل "هویتی واحد" به نام اسلام به برگ و بار نشست.
<ان القاص الاعمي، احسن من المبصر.( >قصهگوي كور بهتر از قصهگوي با بصيرت است. جاحظ)11) بازخواني گذشته ادبي و انديشهگاني و چالش با آن به شكلي مستمر و تازه از نيازهاي تكوين نقادي است. همچنان كه عامل تشكيل آگاهيهاي جديد و هويت و آينده ادبي است. ما همچنان كه گذشته خود را ميخوانيم، آيندهمان را نيز رقم ميزنيم و همين موضوع اهميت دوبارهخواني گذشته را مضاعف ميكند. اهميت كتاب <قصه و قصهگويي در اسلام> هم از اين دست حكايتي دارد و ترجمه آن پاسخ به نيازي واقعي جهت دريافت فراشد روايت ماست كه متاسفانه با غلبه جريان <ترجمهگرايي غربي> صرفا خود را به دادههاي تئوريك روايت غربي محدود كردهايم، بيآنكه به سرچشمههاي خود توجه كرده باشيم.
جعفربن حسن حلي 5433-598ق) مشهور به محقق حلي از فقهاي بنام شيعه در قرن هفتم و صاحب تاليفات گوناگون در فقه، اصول، كلام و منطق است. محقق حكومت را از ضروريات جامعه و ضامن سلامت آن ميداند و در جايجاي آثار خود سخن از سلطان عادل يا امام بهميان آورده است. وي حكومت در عصر حضور معصوم را ويژه ايشان و حكومت در عصر غيبت را بهدليل نيابت فقها از معصومين و اينكه آنان آگاهترين افراد به شرع ميباشند و به اصطلاح او <من اليه الحكم بحق النيابه> هستند به آنان اختصاص ميدهد.
مهمترين عنصر در انديشه سياسي وي عنصر امر به معروف و نهي از منكر است و به همان دليل ضرورت تاسيس حكومت و وجوب پذيرش ولايت از طرف سلطان عادل و حتي استجاب آن از طرف سلطان جائر را منوط به انجام امر به معروف و نهي از منكر ميداند. بخشي از پاسخگويي به پرسشها و معضلات امروزي، بيترديد نيازمند بازنگري در مباني و بينش حاكم بر علوم رايج انساني و اجتماعي در كنار بازگشتي روشمند و نقادانه به سنت فكري است. مطالعه و بازخواني انديشه فقهاي شيعه، بهويژه فقهاي صاحبمكتب و صاحب روشهاي ابتكاري و نو در استنباط احكام ديني، نقش موثري در تبيين انديشه سياسي شيعه دارد. از اينرو، در نوشته حاضر، نظريات ابن ادريس حلي يكي از فقهاي بزرگ شيعه در قرن ششم هجري مطالعه و نظرات سياسياش در چارچوب فقه سياسي، تبيين و استخراج شده است. حله زادگاه ابن ادريس، شهري است بين كوفه و بغداد كه ظاهرا بنيفريد از قبيله اسد، از قبايل عرب، كه تمايلات شيعي داشته، آن را بنيان نهاده است و در زمان حيات ابنادريس حلي اين شهر پس از دست بهدست شدنهاي فراوان ميان سرداران سلجوقي و سپاهيان خليفه، تحت كنترل خلفاي بغداد و امراي آنان بوده است. تحولات سياسي - اجتماعي عصر محقق حلي بازتابهاي سياسي، اجتماعي و فكري مختلفي را ايجاد كرد كه ازآن جمله گسترش حاكميت اميران آلبويه و استقلال اكثر مناطق تحت حاكميت عباسيان و بهتدريج آغاز انحطاط دولت عباسيان است. بهطوري كه در تمامي اين دوران خليفه هيچ قدرت اجرايي در اداره ممالك اسلامي نداشت، در اين دوران امويان در اندلس و فاطميان در مصر و شام حكومت مستقل يافتند. شمال شام و قسمت عليايي عراق در دست گردنكشان عرب افتاد و جنگ و آشوب اكثر مناطق تحت سلطه خلفاي عباسي را فراگرفت. اما در نيمه اول قرن پنجم حكومت سلجوقيان بر شرق اسلام آغاز شد و سياست پادشاهان اين سلسله مبتني بر تاييد خلافت عباسي و اطاعت معنوي از خليفه بغداد بود و با تاسيس مدارس نظاميه، بغداد مركز ثقل سياسي و علمي جهان اسلام شد. بازتاب اقتدار سياسي خواجه نظامالملك و مخالفت او با شيعه و بهويژه با اسماعيليه آتش برخوردهاي مذهبي را برافروخته كرد كه بازتاب اين منازعات در برخي ديدگاههاي ابنادريس قابل رديابي است. جنگهاي صليبي نقطه ديگري است كه در آثار و افكار سياسي محقق حلي بهويژه در سرائر از جمله كتاب جهاد آمده است. بازتاب مجموعه اين شرايط سياسي و اجتماعي يعني استقرار سلجوقيان، افزايش قدرت سياسي - مذهبي دربار عباسي در بغداد - مخالفت معنوي و برخورد فيزيكي با شيعيان و توسعه جنگهاي صليبي را ميتوان در شكلگيري برخي از آراي علماي شيعه، از جمله ابنادريس در طرح نظريه تقيه ديد. براي نمونه ايشان در باب حكم بر اساس شريعت اسلامي مينويسد: اگر وضعيت اضطرار و تقيه حاكم باشد، حاكم شيعي ميتواند در غير از قتل نفوس، براساس نظر مخالفين حكم نمايد. (سرائر، ج2، ص 26-30)
.jpg)
معرفي 23 اثر از آثارمكتوب امام خميني
1
عنوان: کتاب - كشف الاسرار
مولف/نويسنده: حضرت امام خميني (س)
ناشر: انتشارات آزادي تعداد صفحه: 334 صفحه
كتاب فوق كه اثري است سياسي ، عقيدتي و اجتماعي درسال 1323 هجري شمسي يعني دو سال پس از عزل رضاخان از سلطنت نوشته شده است . در اين اثر امام به شبهات و تبليغات ضد ديني و ضد روحاني جزوه « اسرار هزار ساله » يك وهابي گرا پاسخ گفته و به استناد حقايق تاريخي و ضمن طرح و نقد آراء فلاسفه يونان قديم ، فلاسفه اسلام و فلاسفه معاصر غرب ، بر حقانيت تشيع و نقش سازنده روحانيت اسلام تأكيد ورزيده است . در همين كتاب انديشه حكومت اسلامي و ولايت فقيه در عصر غيبت مطرح شده است و به تفصيل سياستهاي ضد ملي و لائيك رضاخان و همفكران او در ممالك اسلامي ( در آن زمان ) افشا شده اند .
این کتاب نخستین کتابی است در فلسفه که در دوران اسلامی درباره حکمت اشراق نوشته شده است. چند شرح بر این کتاب نوشته شده است که از جمله شرح قطبالدین شیرازی است، متن کتاب بهوسیله دکتر سید جعفر سجادی دانشیار و مدیر گروه عربی دانشگاه تهران به فارسی ترجمه شده است.
به مناسبت انتشار جلد اول فرهنگ آثار ایرانی – اسلامی که به معرفی آثار مکتوب ایران و جهان اسلام یا در واقع به فرهنگ مکتوب زبانهای فارسی و عربی اختصاص دارد، عصر روز سه شنبه 27 تیرماه، نشستی در سالن کنفرانس شهر کتاب برگزار شد.
متاسفانه تاکنون از این جلسه هیچگونه گزارش یا خبر تفصیلی در خبرگزاریهای داخلی منتشر نشده است. خبرنگار کتابنیوز، تنها خبرنگار داخلی بود که در کنار خبرنگاران بیبیسی و رادیو زمانه! در این نشست حضور داشت. بیتوجهی رسانهای به این اثر "مرجع" در کنار هیاهوهای روزانه برای برخی آثار کمارزش قابل تامل است.
جالب اینجاست که "مهدی فیروزان" مدیر عامل شهر کتاب نیز که در زمان شروع پروژه ترجمه و تألیف فرهنگ آثار، مدیر عامل انتشارات سروش بوده است در سخنان کوتاهی در ابتدای این نشست، فرهنگ آثار را مرجع مطالعاتی ارزشمندی دانست که لازم است جدا از مبحث اقتصادی برای ناشر فرهنگ آثار، مطبوعات از آن "غفلت" نکنند. وی از رسانهها خواست که در معرفی این کتاب ارزشمند بکوشند.
جلد نخست فرهنگ آثار ایرانی – اسلامی که از حرف الف تا پ را در بر دارد، به معرفی 747 کتاب پرداخته است. "رضا سیدحسینی" که قبل از این فرهنگ شش جلدی فرهنگ آثار زیر نظر او منتشر شده، در سخنانی از شکل گیری پروژه ترجمه فرهنگ آثار سخن گفت و یادآور شد که حدود هشت سالی طول کشیده تا حدود چهل مترجم و چند ویراستار گرد هم بیایند و کار سامان بگیرد.
عامه پسندهای مذهبی
سالهای زیادی است که وقتی به آمار نشر در کشور مراجعه میکنیم، حوزه دین در صدر کتب منتشره قرار دارد، که در نگاه اول شاید بسیار رضایت بخش و برای مدیران فرهنگی نوعی افتخار به حساب بیاید. اما اگر کمی دقیق شویم خواهیم دید که این آمار حبابی کفآلود بیش نیست و شاید کمتر از 10 درصد آنچه امروزه ذیل عنوان "کتاب دینی" به جامعه عرضه میشود، تولیدات قابل تامل و مفید برای مخاطب باشد.
اگر در آمار دقت کنیم خواهیم دید که غیر از قرآن، مفاتیحالجنان، نهجالبلاغه و سایر کتب صرفا مذهبی، از جمله ادعیه و زیارات وارده، گونهای از کتابهای شبهمذهبی هم هر ساله و در تیراژ بالا، منتشر میشوند که اغلب با عناوینی چون: راه وصال، شوق دیدار، استخاره و تعبیر خواب، در جستجوی ماوراء، در محضر یار و... راههای «میانبر»! رفع حاجات، رفع بلاها و گرفتاریها، تجویز نسخه شفابخش! برای تمام مشکلات مادی و معنوی، عرفانهای قرصی و حبی! دینداری آزاد و مدرن! و حتی روشهای دیدار سریع! با حضرت حجت(عج) را در بر میگیرند. آثار کمزحمت یا در اکثر اوقات بیزحمت، که از دین و دینداری فقط پوستهای "نسخهنویس" برای دردهای لاینحل! عوام ارائه میدهند.
به اینها اضافه کنید تب فراگیر خواندن این کتابها در میان عامه مردم. در دنیای مدرن امروز که انسان ماشینی اهل اینترنت و اس ام اس، فرصت تامل و تفکر را از دست داده و غالبا به دنبال روشهای ساندویچیاست، بالتبع به شدت نیازمند قرصهای مذهب درمانی! با تاثیر فوری! و قوی نیز باید باشد.
مديريت در اسلام
يكى از دغدغه هاى مديران و اساتيد مديريت، مقوله مديريت اسلامى است. كتاب «مديريت در اسلام» با توجه به همين رويكرد گردآورى و تدوين شده است. در مقدمه كتاب مهمترين موضوعات زيربنايى براى پرداختن به مديريت اسلامى مطرح ميشود. در بخش هاى هشتگانه كتاب نيز برنامه ريزى و انواع و اركان آن و نقش عوامل هنرى در آن، فرايند تصميم گيرى، مؤلفه هاى اساسى در تصميم گيرى و ويژگى هاى تصميم گيرى مؤثر بررسى مى شود. همچنين مبانى و عناصر سازماندهى، تمركز و عدم تمركز سازمانى، مراتب انگيزش، متغيرهاى اساسى در انگيزش، فرايند و موانع ارتباطات، ارتباطات اثر بخش، نظريه هاى رهبرى، قدرت و رهبرى، ويژگى هاى رهبران اثر بخش، نقش اطرافيان در موفقيت رهبر، فرايند نظارت و انواع آن، سيره رهبران دين در نظارت، خودكنترلى و عوامل آن، مكانيزم ها و فوايد خودكنترلى، موضوعاتى است كه در كتاب مديريت در اسلام به آنها پرداخته شده است. اين كتاب را على آقا پيروز، ابوطالب خدمتى، عباس شفيعى، سيد محمود بهشتى نژاد زير نظر دكتر سيد مهدى الوانى تأليف و تدوين كرده اند.
اين كتاب با بهاى ۲۲۰۰ تومان در پژوهشكده حوزه و دانشگاه منتشر شده و در اختيار علاقه مندان است.
دولت عباسيان
بنى هاشم از حدود سال ۱۰۰ هجرى به دو شاخه عباسى و علوى تقسيم شد. تا آنكه در سال ۱۳۲ هجرى عباسيان موفق شدند با ايجاد يك تشكل وسيع و حمايت «ابومسلم خراسانى» خلافت را در دست بگيرند.
عباسيان چهار دوره مختلف را پشت سر گذاشتند و در مجموع از سال ۱۳۲ تا ۶۵۶ هجرى حكومت كردند. اين دولت يكى از طولانى ترين دولت هاى مسلمان بود كه بيش از پنج قرن صحنه سياسى ايران را در اختيار داشت. متأسفانه بنيادهاى سست فرهنگى، مذهبى و اخلاقى در اين دولت تاًثير منفى در عالم اسلام برجاى گذاشت. كتاب «دولت عباسيان» به قلم محمد سهيل طقوش مراحل مختلف حيات سياسى اين دولت را به اختصار بررسى كرده است. دولت عباسيان را حجت الله جودكى ترجمه كرده است. اين كتاب در پژوهشكده حوزه و دانشگاه به چاپ رسيده و با بهاى ۱۷۵۰ تومان در اختيار علاقه مندان است.
اسلام و جامعه شناسى خانواده
كتاب حاضر شامل مجموعهاى گسترده از مباحث جامعه شناسى خانواده است كه از دو منظر بررسى قرار گرفته اند و به اين ترتيب مقايسه اى بين ديدگاههاى جامعه شناسان در اين حوزه و ديدگاه اسلامى برگرفته از آيات قرآن و احاديث پيامبر اكرم (ص) و امامان معصوم شيعه (ع) در اختيار خوانندگان قرار مى گيرد. ازدواج و الگوهاى خانواده كاركردهاى خانواده و عوامل تغيير اين كاركردها در دوران معاصر نابرابرى و خشونت جنسى در خانواده، عوامل استحكام خانواده و طلاق و پيامدهاى آن مباحث اصلى كتاب «اسلام و جامعه شناسى خانواده» را تشكيل مى دهد.
اين كتاب را حسين بستان (نجفى) نوشته و پژوهشكده حوزه و دانشگاه آن را به چاپ رسانده است. كتاب اسلام و جامعه شناسى خانواده با بهاى ۱۵۰۰ تومان در اختيار علاقه مندان است.
جامعه شناسى معرفت
كتاب جامعه شناسى معرفت از سه بخش تشكيل شده است: بخش نخست به بررسى مبانى جامعه شناسى معرفت و پيشينه فكرى و فلسفى اين رشته اختصاص يافته است. بخش دوم نظريه هاى اساسى جامعه شناسى معرفت را معرفى مى كند. بخش سوم كوشش است در فراهم آوردن بسته هاى نظرى (فلسفى و معرفت شناختى) و آشنا كردن دانشجويان و محققان علوم اجتماعى با مبانى ايرانى و اسلامى، تا گام هاى ماندگار بومى شدن علم برداشته شود. كتاب «جامعه شناسى معرفت جسته اى تبعيين رابطه ساخت واكنش اجتماعى و معرفتهاى بشرى» را عبدالرضا عليزاده، حسين اژدرى زاده و مجيد كافى زير نظر دكتر محمد توكل تأليف كرده اند و انتشارات پژوهشكده حوزه و دانشگاه چاپ آن را بر عهده داشته است. اين كتاب با بهاى ۳۵۰۰ تومان در ويترين كتابفروشى ها قرار دارد.
عقل در اخلاق از نظرگاه غزالى و هيوم
در اخلاق چه در ناحيه شناسايى احكام و فضايل اخلاقى و چه در ناحيه عمل كردن به آن احكام، امورى چند تأثير دارد. آنچه بيش از ساير امور اهميت دارد، سهم و تأثير عقل چه نظرى و چه عملى در اخلاق و جايگاه تعقل در امور و مسائل اخلاقى است. در اين كتاب اين مساًله كه «عقل تا چه حد در اخلاق مؤثر خواهد بود» بر نظام فلسفى و اخلاقى دو تن از متفكران يكى اسلامى و ديگرى غربى عرضه و كوشش شده است پاسخ هر كدام به اين مسأله مهم به دست آيد و با مقايسه و نقدآرايى آنان گامى در راه پژوهشهاى مقايسه اى پيش نهاد شود. اين دو تن يكى ابوحامد محمد غزالى است و ديگرى ديويد هيوم، فيلسوف تجربى شرب و مورخ انگليسى.
كتاب عقل در اخلاق از نظرگاه غزالى و هيوم را حسينعلى شيدان شيد نوشته و پژوهشكده حوزه و دانشگاه كار انتشار آن را انجام داده است. اين كتاب با بهاى ۱۷۰۰ تومان به بازار كتاب عرضه شده است.
مداحان و روضه خوانان؛ گروهي كه آل محمد(ص) را سرمايهي تجارت كردهاند
«لؤلؤ و مرجان» اثر زنده ياد "محدث نوري" استاد حوزه و حديث شناس برجسته است كه در روشن گري ديني و مبارزه با جهل و خرافات به نگارش در آمده. كتاب حاضر از جمله آثار تاثير گذار بر استاد "مرتضي مطهري"در سخنراني هايي است كه باعنوان « حماسه حسيني» به چاپ رسيده. نوري در بحشي از كتاب با اشاره به مداحان وروضه خواناني كه به بهانه هاي مختلف براي خواندن روضه پول مي گيرند،آن ها را گروهي مي نامد كه آل محمد(ص) را سرمايه ي تجارت كرده اند.
سال 1254 قمري درروستاي "يالو"- از روستاهاي نور در استان « مازندران »- كودكي به دنيا آمد كه "حسين" نام گرفت. طولي نكشيد كه با پشتكار و علاقه اي كه در ياد گيري مطالب ديني داشت،به جمع محدثين و علماي بزرگ اسلام وارد شد. حسين يا ميرزا حسين نوري را بايد از علماي بنام ايران در دورۀ قاجاريه دانست. وي به سبب نوشتن كتاب «مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل» و كتابهاي ديگري كه در حوزه اسلام و حديث نوشته است در رديف مصنّفان طراز اول چند قرن اخير قرار دارد.
تبحر و زبر دستي او در «حديث» تا حدي بود كه به « محدث نوري» معروف شد.محدث نوري پس از سال ها تلاش در عرصه هاي ديني وخدمات بسيار و نوشتن بيش از30 كتاب در روز چهار شنبه 27 جمادي الثاني 1320قمري در نجف اشرف از دنيا رفت و براساس وصيتش،در ايوان سوم دفن شد.
از ميان شاگردان برجسته وي مي توان به ؛ شيخ عباس قمي،شيخ فضل الله نوري، شيخ آقا بزرگ تهراني، شيخ محمد حسين كاشف الغطا اشاره كرد.
برخي آثار محدث نوري عبارتند از:«نفس الرحمان في فضائل سلمان»،«دار السلام فيما يتعلق بالرويا والمنام»،« ديوان اشعارفارسي موسوم به مولوديه»،«مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل»،« انجم الثاقب في احوال الامام الغائب»،«لؤلؤ و مرجان در شرط پله اول و دوم روضه خوانان».
درميان كتاب هاي حاضر«لؤلؤ و مرجان» از جمله آثار محدث نوري به شما رمي رود كه به زبان فارسي به نگارش در آمده است. اين اثر در تحرير مسائل مربوط به تبليغ درست دين راستين خدا در رساندن حقايق صاف و زلال آن به طبقات عمومي جامعه محسوب مي شود.
اين اثر از جمله كتاب هاي تاثيرگذار بر سخنان استاد" مرتضي مطهري" در روشن گري ديني و مبارزه با جهل وخرافات است كه در كتابي با عنوان «حماسه حسيني» به چاپ رسيد.
مطهري در يكي از سخنراني هاي خود كه در كتاب «حماسه ي حسيني »منتشر شده است ، در مورد «لؤ لؤ و مرجان» چنين مي گويند:« مرحوم حاج ميرزا حسين نوري - اعلي الله مقامه- استادِ مرحوم حاج شيخ عباس قمي بسيار مرد فوق العاده اي بوده است.محدث است،در فن خودش فوق العاده متبحر است؛عجيب متبحر است. از آن حافظه هاي بسيار قوي بوده است ومرد با ذوقي هم بوده است و مرد با شور، با حرارت،با ايمان.كتابي در موضوع منبر نوشته است به نام « لؤلؤ ومرجان» . اين كتاب با اينكه كتاب كوچكي است،فوق العاده كتاب خوبي است.در اين كتاب راجع به وظايف اهل منبر سخن گفته است. همه ي اين كتاب در دو فصل است: يك فصل در اخلاص،يعني خلوص نيت،كه وقتي منبر مي رود،روضه مي خواند به طمع پول نباشد،به طمع ديگر نباشد،و چقدرعالي در اين موضوع بحث كرده است.
مرتضي مطهري :
من خيال نمي كنم در هيچ كتايي( لؤ لؤ و مرجان) درباره ي دروغ به طور كلي ، به اندازه اي كه در اين كتاب بحث شده است،بحث شده باشد.
پايه دوم صدق و راستي است و در اينجا است كه موضوع دروغ گفتن را مطرح كرده است.انواع دروغ ها را بيان كرده،كه من خيال نمي كنم در هيچ كتايي درباره ي دروغ به طور كلي ، به اندازه اي كه در اين كتاب بحث شده است،بحث شده باشد.
اخبار و رواياتش و انواع دروغ آنجا ذكر و تشريح شده است.چنين كتابي شايد در دنيا وجود نداشته باشد.عجيب اين مرد تبحر به خرج داده است،اين مرد بزرگ،در همين كتاب خودش نمونه هايي،آن هم نمونه هايي از دروغ هايي كه معمول است و اينها را به اين حادثه ي بزرگ ، حادثه ي تاريخي كربلا،نسبت مي دهند ذكر كرده است. آنچه من عرض مي كنم غالبا يا همه ي آنها همان هايي است كه مرحوم حاجي نوري هم از آنها ناله كرده است،و حتي اين مرد بزرگ صريحا مي گو يد :امروز بايد عزاي حسين را گرفت ،اما براي حسين در عصر ما يك عزاي جديد است كه در گذشته نبود ه است و آن عزاي جديد اين همه دروغ هاست كه درباره ي حادثه ي كربلا گفته مي شود و احدي جلو اين دروغ ها را نمي گيرد. امروز بر اين مصيبت حسين بن علي بايد گريست،نه بر آن شمشيرها و نيزه هايي كه در آن روز بر پيكر شريفش وارد شد.
و در مقدمه ي كتاب نوشته است كه فلان عالم بزرگ از علماي هندوستان نامه اي به من نوشته است و از روضه هاي دروغي كه در هندوستان خوانده مي شود شكايت كرده و از من خواهش كرده است كه يك كاري بكنم،كتابي بنويسم كه جلوي روضه هاي دروغ در آنجا گرفته شود.بعد مرحوم حاجي به اين عبارت ذكر مي كند،مي نويسدكه اين عالم هندي خيال كرده كه روضه خوان ها وقتي به هندو ستان مي روند دروغ مي گويند،نمي داند كه آب از سر چمه گل آلود است ،مركز روضه هاي دروغ،كربلا،نجف و ايران است.همان مرا كز تشيع مركز روضه هاي دروغ است.(1)
با توجه به اينكه محدث نوري كتاب حاضر را در سال هاي پاياني عمر به نگارش در آورده است، بايد گفت ،اين اثر حاصل سال ها مشاهده و تحقيق يك استاد برجسته محسوب مي شود. وي فصل اول را « اخلاص » مي نامد و در چهار قسمت بلاها و گرفتاري ها يي را كه گريبان گير افراد بي اخلاص مي شود با استناد به آيات و روايات بيان مي كند.
اول: از ثواب ها يي كه براي منبري و روضه خوان با اخلا ص بيان شده بي بهر مي مانند.
دوم:جزء گروهي كه آل محمد(ص) را سرمايه ي تجارت خود كرده اند قرار مي گيرد.
سوم: جزء گروهي كه آخرت را به دنيا فرو خته اند قرار مي گيرند.
چهارم:جزء گروهي كه ديگران را امر به معروف مي كنند و خود غافلند قرار مي گيرند.
نوري اين فصل را با جمله ي:« مسموع شد كه بعضي از اين طايفه،به جهت رواج بازار خود،شرط «اخلاص» را در اين عبادت برداشته،و«ريا» را در آن جايز دانسته،بلكه آن را از فضايل مخصوصه حضرت سيدالشهداءعليه السلام شمرده اند!»(2) و با بيان دلا يلي كه رياء در هيچ عملي توصيه نشده است، به پايان مي برد.
در فصل دوم كه صدق است مي نويسد:« در بيان شرط پله ي دويم منبر روضه خوان كه صدق است و توضيح آن تمام مي شود در ضمن چند مقام؛ اول: در ستايش صدق و بزرگي مرتبه آن. دوم: در مذمت دروغ گفتن و مفاسد آن در دنيا و آخرت.سوم:در ذكر بزرگي مصيبت دروغ و افترا بستن بر خداوند-تبارك و تعالي- و رسول خدا(ص) و ائمه طاهرين(ع). چهارم: در اشاره به اقسام دروغ واحكام آن. پنجم:در بيان مراد از«صدق» و «راست گويي»در اين مقام»(3)
بعد از اين پنج مقام چهار قسمت را با نام «تنبيه» مي آورد،كه به برسي بعضي تحريفات در حوادث مربو ط به ائمه خصوصا امام حسين(ع) و حادثه ي عاشورا مي پردازد.
در بخش پاياني كتاب كه «خاتمه» نام دارد،نويسنده به بيان وظايف شنوندگان و حاضرين در مجلس مي پردازد.
منابع:
1- حماسه حسيني ، مرتضي مطهري ، انتشارات صدرا، چاپ چهل و هشتم ، دي 1384 ،ص63.
2- لؤلؤو مرجان،، ميرزا حسين نوري،تصحيح كريم فيضي، چاپ اول مطبوعات ديني383 ،ص66.
3- همان ص82.
آتی بان
61 عنوان پايان نامه: تأثير تداوم وحي د رتثبيت قلب پيامبر اكرم (ص) و بررسي آيات قرآني مربوط به آن
نويسنده : مهدي حسيني
دانشگاه : دانشگاه تربيت مدرس
تاريخ پايان نامه : 1374
استاد راهنما : سيد محمد باقرحجتي
چکيده : اگرچه همه ي انبياء الهي در يك خط و مسير, يعني واسطه هدايت الهي بودن, قرار داشتند, مقتضيات زمان و سطح تعليمات آنان يكسان و شبيه به هم نبوده است. در اين زمينه رسول گرامي اسلام (ص) ويژگي هاي بارزي نسبت به ساير انبياء عظام داشته اند. بارزترين اين ويژگي ها, خاتميت آن حضرت است. او بايد مكتبي را پايه ريزي مي كرد كه تا پايان حيات بشر اساس و برنامه زندگي قرار مي گرفت. انجام اين مهم دشواري هاي فراواني را به دنبال داشت. شدت حرص پيامبر (ص) بر هدايت قوم از يك سو و اذيت هاي فراوان روحي و جسمي در اين راه از ديگر سو ايجاب مي كرد كه حضرتش با اتكا به پشتوانه هاي قوي به رسالت خويش ادامه دهد و نه تنها خسته و مانده نشود بلكه روز به روز استوارتر گردد. به همين علت, خداوند كتاب آسماني نازل بر او را كه معجزه اش بود به تدريج در بستر زمان و همپاي حوادث فرو فرستاد تا مايه دلگرمي و تثبيت قلب آ، حضرت شود و اين مهم ترين راز نزول تدريجي قرآ، نيز بود. اين نزول با ارئه بهترين رهنمودها و اتخاذ متنوع ترين و عالي ترين شيوه ها, پيامبر را در جهت رسالت جهاني و تكميل اهداف الهي كمك مي كرد و تدريجي بودنش موجب مي گشت آن حضرت با داشتن بهترين پشتوانه دلگرم كننده با پايداري تمام به اداي رسالت خويش بپردازد.
62 عنوان پايان نامه: آبرو و حيثيت مؤمن در قرآن
نويسنده : زهرا رحمتي چو مثقالي
دانشگاه : آزاد واحد
تاريخ پايان نامه : 1376
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : در اين پاياننامه آبرو و حيثيت مؤمن از نظر قرآن و احاديث و عقوبت مخدوش نمودن شخصيت او و ارتباط وحدت و انسجام جوامع انساني با هتك حرمت از او مورد بررسي قرار گرفته و نتيجهگيري شده است كه : آبرو و حيثيت مؤمن چون جان او محترم و هتك حرمت او مانند خونش حرام است . خداوند افرادي را كه درصدد مخدوش نمودن حيثيت مؤمنين هستند در دو جهان خوار و ذليل ميسازد.
63 عنوان پايان نامه: آثار اجتماعي دين از ديدگاه قرآن كريم
نويسنده : غلامعلي عزيزيكيا
دانشگاه : تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1373
استاد راهنما : محمود رجبي
چکيده : اين پايان نامه شامل دو بخش است : بخش اول كلياتي از آثار اجتماعي دين: نشانههاي باورهاي ديني در رفتار اجتماعي، بينشهاي ديني درباره زندگي اجتماعي، مبارزه دين با عقايد خرافي و گفتاري در اهميت اجتماع . بخش دوم نقش دين در تحولات اجتماعي: دامنه تحولات ناشي از دين، مراحل تحول ديني، تغيير در مقررات و قوانين و سياست، ديدگاه دين درباره حكومت و هجرت ، و كاركردهاي منفي دين.
64 عنوان پايان نامه: آثار امر به معروف و نهي از منكر از ديدگاه قرآن و روايات
نويسنده : محمد اسماعيل مسعودي
دانشگاه : مركز آموزشي و پژوهشي امام خميني
تاريخ پايان نامه : 1372
استاد راهنما : عباسعلي دادخواه
چکيده : مباحث اين پاياننامه عبارتند از : اهميت و عظمت امر به معروف و نهي از منكر از ديدگاه آيات و روايات آثار مثبت امر به معروف و نهي از منكر، آثار سلبي ترك امر به معروف و نهي از منكر و دگرگوني ارزشها در اثر عدم اهتمام به اين فريضه.
65 عنوان پايان نامه: آثار رواني و تربيتي توكل از ديدگاه قرآن
نويسنده : طيبه خواجه افضلي
دانشگاه : آزاد اسلامي اراك
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : غلامعلي افروز
چکيده : در اين پاياننامه موضوع توكل به دو طريق كتابخانهاي و ميداني مورد تحقيق قرار گرفته و آثار رواني و تربيتي آن مطالعه شده است. عناوين اين پژوهش عبارتند از : معني و حقيقت توكل، درجات توكل از ديدگاه عرفا، فرق توكل و رضا ، بررسي آيات مربوط به توكل در قرآن و گزارش باليني از افراد متوكل.
66 عنوان پايان نامه: آثار سوء غيبت از منظر قرآن و حديث
نويسنده : محمد ممتاز اميري
دانشگاه : آزاد اسلامي مركزي
تاريخ پايان نامه : 1377
استاد راهنما : سيد محمد باقر
چکيده : در اين پايان نامه آثار سوء فردي و اجتماعي غيبت در آيات و روايات بررسي شده و درباره اين موضوعات بحث شده است : تعريف واژه غيبت ، دلائل حرمت غيبت، اقسام غيبت ، انگيزههاي غيبت، راههاي درمان غيبت.
67 عنوان پايان نامه: آثار صبر و صلوة از ديدگاه آيات و روايات
نويسنده : محمد قاسمي
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد مركزي
تاريخ پايان نامه : 1373
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : در اين پايان نامه ابتدا هدف غايي و نهايي انسان كه قرب وجودي او به خداوند است، از ديدگاه آيات قرآن بررسي شده است . سپس آثار صبر و صلوة در سرعت بخشيدن به انسان براي رسيدن به هدف غايي و برطرف نمودن موانع از سر راه خود بيان گرديده است . آثار مذكور از ديدگاههاي روحاني و معنوي، اخلاقي و تربيتي، اجتماعي ،جهادي ، سياسي و اخروي بررسي گرديده و عواقب بيصبري و ترك صلوة بر اساس آيات و روايات مورد بررسي قرار گرفته است . انگيزه انتخاب اين موضوع توجه به نكات ارزشمند مندرج در دو آيه شريفه « استعينوا بالصبر و الصلوة … ان الله مع الصابرين» و « استعينوا بالصبر و الصلوة … فانها لكبيرة الا علي الخاشعين » بوده است.
68 عنوان پايان نامه: مقايسه قصص انبياء ميان قرآن تورات و انجيل
نويسنده : نازي عبدالله پور
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد تهران شمال
تاريخ پايان نامه : 1373
استاد راهنما : علي مهديزاده
چکيده : در اين پاياننامه داستان هفت نبي سلف از ديدگاه قرآن بررسي و با مندرجات تورات و انجيل مقايسه شده است. نويسنده در اين تحقيق مواردي از تحريفات تورات و انجيل را نشان داده است.
69 عنوان پايان نامه: مقايسه ميان اسلوب قرآن و حديث با علم كلام در طرح عقايد
نويسنده : نيكو ديالمه
دانشگاه : دانشكده اصول دين قم
تاريخ پايان نامه : 1377
استاد راهنما : مجيد معارف
چکيده : اين پاياننامه در سه بخش نوشته شده است. بخش اول، مباحثي درباره علم كلام شامل: تعريف، وجه تسميه، غايت، روش علم كلام، ارتباط آن با ساير علوم و تاريخ پيدايش آن. بخش دوم، مقايسه ميان اسلوب قرآن و حديث با علم كلام در بحث مبدأ، در اين فصل نخست روش علم كلام در اثبات صانع و توحيد، سپس اسلوب قرآن در اثبات خالق و الوهيت و خالقيت و ربوبيت خداوند و توحيد و بعد روش معصومين (ع) در اين زمينه بررسي و با يكديگر مقايسه شدهاند. بخش سوم حاوي چنين مقايسهاي در موضوع معاد است.
70 عنوان پايان نامه: مقدمهاي بر شناخت قرآن از زبان آياتش
نويسنده : سيد حميد رضا ميرعظيمي
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1370
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : در اين پاياننامه پس از مقدمهاي حاوي مباحثي پيرامون امكان شناخت قرآن و اقسام شناخت آن مباحث اصلي در شش فصل با اين عناوين آمدهاند: اسامي و اوصاف قرآن، چگونگي نزول، آيات محكم و متشابه، ناسخ و منسوخ در قرآن، تفسير و تأويل و دانايان بدان، قرآن مرجع رفع اختلاف ميان كتب الهي.
71 عنوان پايان نامه: مقدمهاي بر كتاب « مفتاح التفاسير»
نويسنده : مجتبي رحماندوست
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1373
استاد راهنما : اميرمحمود انوار
چکيده : در كتاب مفتاح التفاسير نشاني پنجاه و پنج عنوان از تفاسير شيعي و سني آمده است تا محقق بتواند قبل از مراجعه به اصل تفسير از وجود يا عدم وجود مطلب مورد نظر در آن آگاهي حاصل كند. اين پاياننامه مقدمهاي بر اين كتاب به شمار ميرود . در آن ضمن معرفي كتب علوم قرآن به معرفي تفاسير و تقسيمبندي آنها از جهت سبك مباحث، مذهب مفسر، مقدار آيات، زبان تفسير و قدمت تاريخي آنها پرداخته شده است.
72 عنوان پايان نامه: ملائكه در قرآن و حديث
نويسنده : حسين قربان
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1376
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : در اين پاياننامه ملائكه از ديدگاه قرآن و حديث بررسي شده و از اين موضوعات بحث شده است: ريشه لغت ملك، تفاوت ملك با انسان و جن،اصناف ملائكه، اوصاف فرشتگان الهي، تعداد و مكان ملائكه الهي، شبهات مربوط به ملائكه در قرآن، ممثل شدن ملائكه الهي، عصمت ملائكه الهي، ملائكه بزرگ الهي ،روح و ملائكه الهي.
73 عنوان پايان نامه: منابع انديشه مذهبي شيعه (قرآن، سنت و عقل )
نويسنده : علي شيرواني
دانشگاه : مركز تربيت مدرس دانشگاه قم
تاريخ پايان نامه : 1373
استاد راهنما : محمد هادي معرفت
چکيده : مباحث اين پاياننامه در سه فصل تنظيم شده است . در فصل اول درباره قرآن، موضوعاتي چون تحدي قرآن، مصونيت قرآن از تحريف، حجيت ظواهر قرآن، ظاهر و باطن قرآن و ناسخ و منسوخ قرآن بررسي شده و در فصل دوم در مورد سنت، مباحثي مانند سنت رسولالله و ادله حجيت آن، سنت امامان دوازدهگانه (ع) و لزوم رجوع به آن، سنت صحابي از نظر شيعه و اهل سنت و راههاي دستيابي به سنت معصومين آمده است . فصل سوم به بررسي عقل اختصاص دارد و در آن از منزلت عقل در قرآن، حديث ،كلام و فقه شيعه بحث شده است.
74 عنوان پايان نامه: مناسبات سور آغاز شده با حروف مقطعه و رابطه حروف مقطعه با مضامين آن سورهها
نويسنده : هدايت رشيدي
دانشگاه : دانشگاه تربيت مدرس
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : محمد علي لساني فشاركي
چکيده : موضوع اين پاياننامه حروف مقطعه قرآني در فواتح سور است . حروف مقطعه در آغاز سورهها بر موضوع يا موضوعاتي خاص آن سوره يا سورهها دلالت دارد. مبناي اين تحقيق نظريه علامه طباطبائي (رح)در تفسير حروف مقطعه آغاز سوره شوري است .نگارنده به منظور تبيين و تحليل موضوع تحقيق و تتبع و تدبر در آيات و سور قراني و احاديث ائمه اهل بيت ? پرداخته است.
75 عنوان پايان نامه: منتخبي از آيات قرآن كريم و نمونههايي از تائيد آن در برخي از شاعران عربي و فارسي
نويسنده : گلدي گلشاهي
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1372
استاد راهنما : فيروز حريرچي
چکيده : در اين پاياننامه برخي از آيات قرآن در زمينه احسان، صدقه، سكوت، فقر، ثروت و موضوعات ديگر برگزيده و با تفحص در اشعار شعراي عرب و پارسي شواهدي براي آيات منتخب يافته و ذكر شده است.
76 عنوان پايان نامه: منشأ اختلاف قرائات در قرآن
نويسنده : سيده فاطمه هاشمي
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد تهران
تاريخ پايان نامه : 1372
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : مباحث اين پاياننامه عبارتند از: سير اجمالي قرائات و قاريان از عصر صحابه تا عصر ابن مجاهد، اختلاف قرائات و علل آن،بررسي حديث احرف سبعه، شرايط صحت قرائات، بررسي تواتر قرائات سبع، عدم حجيه قرائات در استنباط احكام شرعي، قرائت كنوني مصحف . در اين پژوهش ريشه اصلي اختلاف قرائات تكيه بر سماع در قرائت قاريان دانسته شده است. قاريان به دليل فراموشي يا اختلاف لهجه قرائات متفاوتي ارائه كردهاند؛ بنابراين اختلاف قرائات به رسول اكرم (ص) بر نميگردد.
77 عنوان پايان نامه: منهج الدراسات اللغويةعند الطبرسي في مجمع البيان
نويسنده : احمد امام زاده
دانشگاه : دانشگاه تربيت مدرس
تاريخ پايان نامه : 1373
استاد راهنما : فيروز حريرچي
چکيده : اين پاياننامه در يك مقدمه و سه بخش تنظيم شده است . در مقدمه مباحثي چون توجه مسلمانان از زمان بعثت پيامبر(ص) تا اواسط قرن ششم به الفاظ قرآن، مشهورترين مفسران قرآن در نيمه دوم قرن پنجم و نيمه اول قرن ششم و سابقه بحث در ايران و كشورهاي اسلامي آمده است. موضوعات سه بخش اصلي آن عبارتند از : زندگي شيخ طبرسي، روش طبرسي در مباحث فقهي، قرائات، بلاغت، نحو، لغت و احتجاج به روايت و شعر، الفاظي كه در تفسير آنها به شعر استشهاد جسته است.
78 عنوان پايان نامه: منهج تفسيري اهل بيت
نويسنده : محمد شريفاني
دانشگاه : مركز تربيت مدرس دانشگاه قم
تاريخ پايان نامه : 1373
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : پاياننامه حاضر مشتمل بر دو بخش است . بخش اول حاوي مباحث قرآن از ديدگاه اهل بيت ?، نياز قرآن به تفسير، اصطلاحات رايج تفسير و امتيازات منهج تفسيري اهل بيت ? است. در بخش دوم اين موضوعات مورد بحث قرار گرفته است. اهل بيت و تفسير قرآن به قران، اهل بيت و تفسير قرآن به سنت، اهل بيت و تفسير قرآن به لغت و ادب، اهل بيت و تفسير قرآن به روش تمثيل، اهل بيت و تفسير عقلي، اهل بيت و روش تفسير قرآن به قصص و تواريخ ، اهل بيت و روش تفسير به باطن ، اهل بيت و روش بيان مصاديق در تفسير، اهل بيت و تفسير قرآن به غيب.
79 عنوان پايان نامه: مواجهه قرآن با فرهنگ مسيحيت
نويسنده : اعظم پويا زاده
دانشگاه : دانشگاه تربيت مدرس
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : از آنجا كه قرآن دين خاتم است، بيشك مواجهه آن با فرهنگهاي مختلف مواجههاي مستمر خواهد بود و لذا بررسي مواجهه قرآن با فرهنگهاي زمان نزولش اصول مواجهه آن با فرهنگهاي عصرهاي ديگر را به دست ميدهد. فرهنگ مسيحيت يكي از فرهنگهاي موجود در شبه جزيره عربستان هنگام نزول قرآن است. مهمترين نقاط اعتقادي مسيحيت تثليث، تصليب، فداء و كلمه بودن مسيح ? است كه هر يك از اينها به نحوي ريشه در اعتقادات ديني و غير ديني مردمان روزگاران پيشين دارد. از رهگذر بررسي اين اعتقادات ميتوان به تشابه ميان اينها با آن اعتقادات ديرينه دست يافت . بررسي مواجهه قرآن با با مسيحيت نشان ميدهد كه برخورد قرآن با اين فرهنگ برخوردي اصلاحي بوده است نه بنيان كن، احكام قرآن در باب مسيحيت آميزه آي از احكام ثابت و متغير است و همين مطلب راه را براي ورود تفسيرهاي نوين مسيحيان از عقايد محوريشان ميگشايد.
80 عنوان پايان نامه: نظر علماي شيعه در رابطه با برخي از مسائل علوم قرآني
نويسنده : خديجه ناطق
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1376
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : در اين پاياننامه سه موضوع علوم قرآني در سه بخش بررسي شدهاند: در بخش اول با عنوان ناسخ و منسوخ قرآن از موضوعاتي چون وقوع نسخ و فلسفه وجودي آن و اشكالات وارده بر آن، اقسام نسخ، آيات ناسخ و منسوخ و ادله آن، بداء و ادله وقوع آن و شبهات مربوط بدان بحث شده است. در بخش دوم تحت عنوان محكم و متشابه قرآن، از تعريف آن دو، راسخان در علم و عالمان به متشابهات و حكمت وجود آيات متشابه سخن به ميان آمده است. در بخش سوم اعجاز قرآن مورد بحث قرار گرفته و در آن واژه اعجاز:، حقيقت اعجاز و رابطه آن با قانون عليت بررسي شده است.
81 عنوان پايان نامه: عقل و قلب در تفاسير عرفاني
نويسنده : كتايون حيدي بافقي
دانشگاه : دانشگاه قم
تاريخ پايان نامه : 1378
استاد راهنما : احمد عابدي
چکيده : اين پاياننامه شامل چهار بخش است. در بخش اول عقل و قلب و مترادفهاي آن دو در لغت بررسي شده و تاريخچهاي از عقل و عشق گزارش شده است. بخش دوم به بررسي عقل و تعقل در قران و عرفان اختصاص دارد. بخش سوم درباره قلب و اطور و صفات آن از نظر قرآن و عرفان است . در بخش چهارم با عنوان ارتباط عقل و قلب موضوعات معرفت،علم و ايمان بررسي شده و از ارتباط علم و ايمان، عقل و شرع، و عقل و عشق سخن به ميان آمده است.
82 عنوان پايان نامه: پژوهشي تطبيقي درباره ي تبلور زندگي حضرت ابراهيم يا مناسك حج
نويسنده : عليرضا شيخي
دانشگاه : آزاد اسلامي اراك
تاريخ پايان نامه : 1376
استاد راهنما : علي حجتي كرماني
چکيده : دراين پايان نامه مناسك حج به عنوان تبلور مراحل زندگي حضرت ابراهيم (ع) از آغاز مبارزه با بت پرستان ونفي شرك و اثبات توحيد تا نيل به مقام رفيع امامت دانسته شده است.
83 عنوان پايان نامه: اثار فردي و اجتماعي توحيد (از ديدگاه قرآن و حديث)
نويسنده : احمد نادر عفيف
دانشگاه : دانشگاه تهران
تاريخ پايان نامه : 1371
استاد راهنما : احمد ميانجي
چکيده : مباحث اين پاياننامه در سه فصل آمده است. در فصل اول توحيد و مراتب آن ، دلائل يگانگي خدا، اقسام توحيد و رابطه توحيد با اصول ديگر دين بررسي شده است . در فصل دوم آثار فردي توحيد چون تسليم در برابر خدا، روشن بيني ، بهرهمندي از هدايت خاص الهي و عشق پروردگار، اخلاص ،توكل ، صبر ، آرامش، احساس مسئوليت و جز آنها بررسي شدهاند. فصل سوم به بررسي آثاراجتماعي توحيد مانند جلوگيري از نقض قانون، وحدت، برقراري قسط و بهرهمندي از زندگي نيكو با عمران و آبادي اختصاص دارد. .
84 عنوان پايان نامه: آداب حسنه از نظر قرآن
نويسنده : علي زنگي آبادي
دانشگاه : مركز تربيت مدرس دانشگاه قم
تاريخ پايان نامه : 1371
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : ادب، در لغت و حتي در ادبيات به معناي هيأت حسنه فعل و ظرافت عمل به كار رفته است . ادب از جهتي ثمره اخلاق و از جهتي ديگر موجب ايجاد ملكها و فضايل اخلاقي است و با تربيت متفاوت است . خداوند كه آفريننده بشر است ، بهتر از هر كسي جهات خير و سعادت مخلوق خود را ميداند و ميشناسد . او كتب آسماني و كاملترين آنها يعني قرآن مجيد را براي بندگان فرستاده است، تا به اعمال نيك امر كند و از زشتيها باز دارد. در اين راه از سبكهاي بياني مختلف مانند : بيان اوامر و نواهي، ضرب المثل ، داستانهاي گذشته و سرمشقهاي نيكي و بدي استفاده شده و براي تعليمآن ،افراد شايسته و برگزيدهاي چون پيامبران و ائمه معصومين ? را انتخاب كرده است. در قرآن مجيد، از آدابي سخن رفته است كه عمل بدانها موجب آراستگي و رستگاري فرد ميشود و شماري از افراد و نمونههاي مجسم خير و نيكي در قرآن ، به عنوان اسوه انسانها معرفي شدهاند كه اقتداي به آنها موجب سعادت آدمي است. همچنين از آداب خانوادگي و نحوه برخورد افراد خانواده با هم نيز سخن گفته است كه رعايت آن موجب قوام نظام خانوادگي است . سرانجام از آداب اجتماعي و رفتار افراد جامعه و نحوه تأديب ـ امر به معروف و نهي از منكر وتشويق و تنبيه، و جز اينها كه سلامت جامعه را تضمين ميكند ـ سخن رفته است .
85 عنوان پايان نامه: آدم (ع) از ديدگاه قرآن و عهدين
نويسنده : علياحمد ناصح
دانشگاه : دانشگاه تربيت مدرس
تاريخ پايان نامه : 1371
استاد راهنما : احمد بهشتي
چکيده : در اين پايان نامه خلقت آدم، خلافت انسان، لزوم زندگي اجتماعي بشر و نحوه آفرينش حوا و ازدواج فرزندان آدم، بهشت آدم ،لغزش وتوبه آدم ،نخست در آيات قرآن و سپس در تورات و انجيل بررسي شدهاند.
86 عنوان پايان نامه: آراء تفسيري سيد مرتضي در كتاب امالي ( از سوره مريم تا سوره فاطر )
نويسنده : علويه طاهره موسوي
دانشگاه : تربيت مدرس دانشگاه قم
تاريخ پايان نامه : 1374
استاد راهنما : محمد علي ، لساني فشاركي
چکيده : اين پاياننامه از يك مقدمه و سه بخش تشكيل شده و در ان، مباحث تفسيري سيد مرتضي ذيل آياتي از سورههاي قرآن، به ترتيب زير گردآوري شدهاند: بخش اول، سورههاي مريم، طه و انبياء ، بخش دوم، سورههاي شعرا و قصص. بخش سوم سورههاي روم، احزاب و فاطر.
87 عنوان پايان نامه: آراء مستشرقين پيرامون قرآن كريم
نويسنده : منيره خوشنودي
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد تهران ، شمال
تاريخ پايان نامه : 1377
استاد راهنما : منصور پهلوان
چکيده : در اين تحقيق طي بيست فصل نظريات و پژوهشهاي خاورشناسان درباره قرآن نقل و بررسي شده است. مباحث فصول بدين قرارند ؛ معناي خاورشناسي و اهتمام خاورشناسان به قرآن پژوهي، انگيزههاي خاورشناسي، تاريخچه قرآن پژوهي خاورشناسان، نظر خاورشناسان درباره موضوعاتي چون معناي واژه قرآن ، حروف مقطعه ، تحريف قرآن ، چون ترتيب نزول، وجوه اعجاز ، جمع قرآن، امي بودن پيامبراسلام ?و افسانه غرانيق ،ترجمههاي قرآن توسط خاورشناسان. فصل پاياني به ترجمه مبحث «المستشرقون» كتاب « القرآن الكريم و روايات المدرستين» علامه عسگري اختصاص دارد.
88 عنوان پايان نامه: آراء و روشهاي تفسيري « التفسير المبين » و مقايسه آنها با تفسير « في ظلال القرآن »
نويسنده : شهاب كاظمي
دانشگاه : آزاد اسلامي واحد كرج
تاريخ پايان نامه : 1376
استاد راهنما : يدالله نصيريان
چکيده : تفاسيري كه در اين پاياننامه مورد بررسي قرار گرفتهاند متعلق به محمد جواد مغنيه و سيد محمد قطباند. در تفسير المبين نسبت به تفسير ديگر مغنيه به نام الكاشف فيتفسير القرآن آراي كمتري آمده است، به همين سبب در اين پايان نامه الكاشف … نيز مورد بررسي قرار گرفته و با مقايسه آن با تفسير في ظلال القرآن پيرامون اين مباحث بررسي شده است : بررسي روشهاي مختلف تفسيري و سير تدوين آن از آغاز تا عصر حاضر ، ابداعات مغنيه؛ علوم قرآن در التفسير المبين، منابع و مباحث كلامي در تفسير المبين؛ و مقايسه اجمالي آراي مطرح شده در آن با تفسير في ظلال القرآن.
89 عنوان پايان نامه: آراء و نظرات فقهي در « مجمع البيان » (بخشهاي طهارت و صلاة)
نويسنده : محمد حسن ميري
دانشگاه : دانشگاه فردوسي مشهد
تاريخ پايان نامه : 1374
استاد راهنما : صانعي
چکيده : اين پايان نامه پيشگفتاري در شرح طبرسي دارد و مطالب آن در دو بخش آمده است . بخش اول : معناي طهارت و اقسام ان، احكام مطهرات، چيزهايي كه طهارت در آنها لازم است، نجاسات و احكام آن . بخش دوم : معناي صلاة در لغت و اصطلاح ، تقسيمات نماز، جايگاه نماز در قرآن، تشريع نماز، اهل بيت و نماز، تارك نماز، نمازهاي يوميه و اوقات آن ، قبله و احكام آن، احكام مساجد ،مقارنات نماز، متعلقات نماز، نماز شب، ساير نمازها، نماز جماعت و نماز جمعه.
90 عنوان پايان نامه: آراء و نظريات كلامي تفسير مجمع البيان
نويسنده : سيد عبدالحميد صفوي
دانشگاه : تربيت مدرس دانشگاه قم
تاريخ پايان نامه : 1376
استاد راهنما : جعفر شاه نظري
چکيده : اين پاياننامه مشتمل بر چهار فصل است . در فصل اول با عنوان اثبات خدا و صفات و افعال او از موضوعاتي چون ادله اثبات خدا، صفات ذاتي و فعلي، مراتب توحيد و جبر و اختيار بحث شده و در فصل دوم تحت عنوان نبوت مباحثي مانند ضرورت بعثت ، معجزه راه شناخت انبياء و عصمت پيامبران آمده است . فصل سوم در باره امامت است و مباحث مفهوم امام،ولايت آل محمد ? عصمت ائمه ? ، نصب ايشان از جانب خدا و علم امام را در بردارد . سرانجام فصل چهارم به موضوع معاد اختصاص دارد و در آن ماهيت مرگ، عالم برزخ، عالم قيامت، معاد جسماني ، كيفر و پاداش ، احباط و تكفير و شفاعت بررسي شده است .
91 عنوان پايان نامه: آزمايش الهي انسان از نظر اسلام (قرآن و حديث)
نويسنده : رقيه قرهكار
دانشگاه : آزاد اسلامي تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1377
استاد راهنما : علي قائمي اميري
چکيده : امتحان الهي آدمي عبارت از زمينهسازي براي تكامل اوست . اين موضوع در اين پاياننامه و تحت اين عنوانها بررسي شده است: انسان و خصوصيات او،امتحان و حكمت آن،عموميت امتحان، دامنه امتحان،حاصل امتحان و ملاكهاي سنجش.
92 عنوان پايان نامه: آفرينش از ديدگاه قرآن و حديث
نويسنده : محمد علي حسين زاده
دانشگاه : آزاد اسلامي تهران
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : در اين پاياننامه موضوعات زير بررسي شدهاند: اولين موجودي كه خداوند آفريد . خلقت آسمان و زمين ، خلقت شب و روز ، خلقت چراگاهها، خلقت ملائك و وظائف آنان،خلقت جن و جنسيت و مكلف بودن و امكان رؤيت و قدرت او،بهشت و دوزخ جنيان،شيطان و آفرينش او از آتش، اولاد و لشكريان و دوستان شيطان و چگونگي وسوه او خلقت آدم،خلقت حوا و پيدايش نسل آدم، خلقت عيسي، خلقت حيوانات و چگونگي حشر و هدف از آفرينش آنها، جانداران در كرات ديگر، زوج بودن مخلوقات، هدف از آفرينش.
93 عنوان پايان نامه: آفرينش در قرآن
نويسنده : غلامعلي تقوي
دانشگاه : آزاد اسلامي نجف آباد
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : سيد مهدي دهباشي
چکيده : مباحث اين پاياننامه عبارتند از : آفرينش جهان هستي و نظريات علمي مربوط بدان، آفرينش جهان از ديدگاه قرآن، پيدايش موجودات جهان مانند آسمان، خورشيد، زمين ، كوهها، آب، ماه،ستارگان و انسان و نيز حيات، شب و روز و زوجيت از نظر قرآن، موجودات نامحسوس مثل شيطان از ديدگاه قرآن و بالاخره هدف آفرينش جهان و انسان از منظر قرآن.
94 عنوان پايان نامه: آيات آفاقي و انفسي در قرآن كريم، دريچهاي به سوي توحيد
نويسنده : محمد كريم افشاريان
دانشگاه : آزاد اسلامي فسا
تاريخ پايان نامه : 1373
استاد راهنما : ابوالقاسم محمودي
چکيده : نويسنده در اين پاياننامه به بررسي آياتي پرداخته است كه مربوط به آفرينش پديدههاي طبيعي جهان از قبيل خورشيد،ماه، ستارگان، درختان،نباتات،حيوانات و پرندگاناند؛ اينگونه آيات را آيات آفاقي مينامند؛ همچنين آياتي در خصوص حقايق مرتبط با آفرينش انسان بررسي شدهاند كه به آنها اصطلاحاً آيات انفسي ميگويند.
95 عنوان پايان نامه: آيات، احاديث و ادعيه در غزليات و رباعيات فيض كاشاني
نويسنده : ناهيد سوداني
دانشگاه : آزاد اسلامي دزفول
تاريخ پايان نامه : 1377
استاد راهنما : محمد رضا سنگري
چکيده : در اين پاياننامه پس از شرح حال فيض و معرفي شاگردان، مخالفان،تأليفات و اشعار او طي دو فصل ابياتي كه فيض در آنها از آيات ، احاديث و ادعيه استفاده كرده، ارائه و شرح شده است .
96 عنوان پايان نامه: آيات الاحكام (آيات العقود و العهود )
نويسنده : مهدي راشدي
دانشگاه : دانشگاه قم
تاريخ پايان نامه : 1377
استاد راهنما : سيد مهدي صانعي
چکيده : اين پاياننامه در سه بخش تدوين شده است : بخش اول به بررسي فضايل قرآن و نقش امامان در تبيين و اجراي احكام آن،و كلياتي درباره آيات احكام و عقود اختصاص دارد . بخش دوم درباره احوال شخصي چون ازدواج، نذر، عهد ، سوگند ، وقف، وصيت و حجر است. در بخش سوم با عنوان داد و ستدها يا معاملات از مالكيت، بيع، معاوضه،ربا، اجاره، صلح، ديون و توابع آن بحث شدهاست.
97 عنوان پايان نامه: ارتباط عقل و دين در قرآن و حديث
نويسنده : ذبيحالله اسماعيلي
دانشگاه : تربيت مدرس حوزه علميه قم
تاريخ پايان نامه : 1371
استاد راهنما : غلامحسين ابراهيمي ديناني
چکيده : در اين پاياننامه ارتباط عقل و دين از ديدگاه قرآن و احاديث مورد بررسي قرار گرفته و شامل اين موضوعات است: معنا و مفهوم عقل ، ديدگاههاي مختلف درباره مفهوم عقل، معناي عقل در قرآن و حديث،اهميت عقل در قرآن كريم،دعوت به تفكر از راه شناخت توحيد، خلقت و آثار آن، نعمات الهي، اهميت و ارزش عقل در روايات، بررسي اوصاف عقل در روايت معروف ابن هشام، راه شناخت عقل ، عوامل شكوفايي عقل و موانع رشد عقل.
98 عنوان پايان نامه: پديده هاي طبيعي در قرآن و كاربرد شناخت آن در تفسير
نويسنده : احمداميري
دانشگاه : دانشگاه امام صادق (ع)
تاريخ پايان نامه : 1376
استاد راهنما : احمد پاكتچي
چکيده : اين پايان نامه دو بخش دارد: بخش اول تحت عنوان قرآن و پديده هاي طبيعي حاوي دو مبحث است: هدف از ذكر پديده هاي طبيعي در قرآن و مواضع ذكر پديده هاي طبيعي در قرآن. بخش دوم با عنوان شناخت انسان از پديده هاي طبيعي در قرآن شامل اين مباحث است: امكان شناخت پديده هاي طبيعي و راههاي شناخت آن. مراتب شناخت پديده هاي طبيعي. موانع تنبه از پديده هاي طبيعي و تأثير شناخت پديده هاي طبيعي در فهم و تفسير بهتر آيات قرآن. در پايان پيوستي حاوي دو موضوع تفسير علمي و تأثير قرآن در رشد علوم طبيعي در بين مسلمين آمده است.
99 عنوان پايان نامه: پرتو قرآن و حديث در حديقه ي سنائي
نويسنده : علي رضا عابديان
دانشگاه : دانشگاه فردوسي مشهد
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : جاويدي
چکيده : اين پايان نامه در سه فصل تدوين شده است: فصل اول. قرآن سرچشمه ي علوم ادبي در زبان عربي. فصل دوم, استشهاد به آيات و احاديث در ادبيات عرب و ادبيات فارسي. فصل سوم, تأثير قرآن و حديث در شعر سنائي, در اين فصل تأثير قرآن و حديث درشعر سنائي در دو قسمت بررسي شده است يكي بر اساس صنايع لفظي مثل ارسال مثل. اشاره, اقتباس, ترجمه, تضمين و تلميح و ديگر بر اساس اهداف سنائي مانند تمسك و استشهاد, حكمت و پند, هشدار و انذار...
100 عنوان پايان نامه: پرتو قرآن و حديث در ديوان اشعار خاقاني
نويسنده : مسعود خردمند پور
دانشگاه : آزاد اسلامي اراك
تاريخ پايان نامه : 1374
استاد راهنما : احمد كامل نژاد
چکيده : موضوع پايان نامه بررسي تأثير آيات قرآن كريم و روايات معصومين (ع) در اشعار خاقاني شرواني است. دراين پژوهش ابيات مربوط گرد آوري و آيات و رواياتي راكه به انها تصريح يا تلميح شده, نقل گرديده اند.
http://www.iska.ir/PayBody.asp?Page=10
41- عنوان پايان نامه: اعراب ثلاثين سوره مع صرفها و بيانها
نويسنده : علي آقا داداش نژاد
دانشگاه : آزاد اسلامي تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1376
استاد راهنما : محمود شكيب
چکيده : در اين پايان نامه سيسوره از سورههاي قرآن كريم از لحاظ صرفي و نحوي و بلاغي بررسي شده؛ و در صورت لزوم برخي سورهها به تفصيل شرح داده شدهاند.
42 عنوان پايان نامه: اعراب سورتي الروم و لقمان و صرفهما و بلاغتهما
نويسنده : سيدنورالدين حسيني
دانشگاه : آزاد اسلامي تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : فيروز حريرچي
چکيده : اين پايان نامه به زبان عربي نوشته شده و در آن سوره روم و لقمان به رويه ادبي تفسير شدهاند . ترتيب بحث در آن چنين است كه نخست يك يا چند آيه ذكر شده، سپس به ترتيب نكات صرفي، نحوي و بلاغي آنها بيان گرديده است .
43 عنوان پايان نامه: افسانه غرانيق
نويسنده : فاطمه تهامي
دانشگاه : دانشگاه تهران
تاريخ پايان نامه : 1369
استاد راهنما : علي دواني
چکيده : در اين پايان نامه يكي از احاديث مجعول، معرف به افسانه غرانيق مورد نقد قرار گرفته است . مضمون اين حديث چنين است كه ـ پناه بر خدا ـ شيطان آياتي را در سوره نجم به پيامبر اسلام (ص) القاو آن حضرت از روي غفلت بر مردم قرائت كرده است . موضوعات مورد بحث در اين پژوهش عبارتند از : خلاصه افسانه غرانيق، بحث لغوي درباره غرانيق ، نصوص مرتبط با اسفانه غرانيق و موضع مفسران و مورخان در مسأله غرانيق .
44 عنوان پايان نامه: افسردگي و حزن در آيات، روايات و روانشناسي
نويسنده : محمد تقديري
دانشگاه : مركز تربيت مدرس حوزه علميه قم
تاريخ پايان نامه : 1374
استاد راهنما : احمد بهشتي
چکيده : در اين پايان نامه افسردگي و حزن با توجه به آيات و روايات و علم روانشناسي مورد بررسي قرار گرفته است. در ابتدا، مفهوم افسردگي و نظريات مختلف درباره افسردگي، جايگاه افسردگي در روانشناسي غرب و بحرانهاي زندگي و پيدايش افسردگي، سپس حزن و مفهوم آن، ارتباط حزن با افسردگي، علل و زمينههاي پيدايش حزن و افسردگي، و آثار افسردگي بيان شده است و در پايان روشهاي مختلف درمان افسردگي و حزن معرفي شده است .
45 عنوان پايان نامه: الاعراب و البيان في سوره المنمل
نويسنده : توفيق رجبي
دانشگاه : آزاد اسلامي تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1374
استاد راهنما : اميرمحمود انوار
چکيده : در اين پاياننامه نكات صرفي، نحوي، بياني و بلاغي سوره نمل اعم از تشبيه، استعاره، مجاز و كنايه مورد بررسي قرار گرفتهاند. در ضمن اختلاف قرائات آيات نيز بيان شده است .
46 عنوان پايان نامه: الاعلال و الابدال في القرآن كريم
نويسنده : مرتضي برزگر
دانشگاه : آزاد اسلامي تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : اميرمحمود انوار
چکيده : در اين پاياننامه كلمات قلب يا ابدال بررسي و به ترتيب حروف الفبا آورده شدهاند. هر كلمه نخست به فارسي ترجمه شده، سپس نكات صرفي آن مانند فعل، اسم، مجرد،مزيد، نوع حرف عله و نوع ابدال يا قلب بيان شده است.
47 عنوان پايان نامه: البلاغي مفسراً
نويسنده : علي الاوسي
دانشگاه : دانشگاه تهران
تاريخ پايان نامه : 1374
استاد راهنما : سيد محمد باقر حجتي
چکيده : اين پاياننامه كه به زبان عربي نوشته شده است و به معرفي محمد جواد بلاغي و روش تفسير او در آلاء الرحمن اختصاص دارد ،مطالب آن در سه بخش تنظيم شده است . در بخش اول عصر و زندگي بلاغي و در بخش دوم روش او در تفسير قرآن بررسي شدهاند، در اين بخش قواعدي كه بلاغي تفسير خود را بر آن بنيان نهاده و نيز علوم قرآن از ديدگاه او مورد بررسي قرار گرفتهاند. بخش سوم به معرفي ويژگيهاي تفسير بلاغي اختصاص دارد . در اين بخش گرايهاي اجتماعي و اعتقادي بلاغي تبيين شده است.
48 عنوان پايان نامه: التشبيه في القرآن الكريم
نويسنده : روحالله قرباني
دانشگاه : آزاد اسلامي قم
تاريخ پايان نامه : 1372
استاد راهنما : محمد علي آذرشب
چکيده : اين پاياننامه به زبان عربي نوشته شده و مباحث آن عبارتند از : تعريف واژگان و ادات و اقسام و اغراض ، تشبيه، تشبيه تمثيل در قرآن ، تشبيه مرسل و مفصل و مجمل در قرآن، تشبيه بليغ در قرآن، تشبيه مقلوب در قرآن. در اين پاياننامه پس از معرفي هر يك از اقسام تشبيه، شواهدي از آيات قرآن آورده و بررسي شده است . منابع اين پژوهش عبارتند از : قرآن كريم،تفاسير ادبي مانند تفسير كشاف و كتب بلاغت و ديوانهاي شاعران و شورح آنها.
49 عنوان پايان نامه: الخطاب في الكتاب (خطاب در قرآن )
نويسنده : محمد جواد قاسمي نيكآبادي
دانشگاه : دانشگاه تهران
تاريخ پايان نامه : 1370
استاد راهنما : آذرتاش آذرنوش
چکيده : در اين پاياننامه ابتدا زندگينامه بدرالدين زركشي و تأليفات او شرح داده شده است . سپس، « خظاب » در سه بخش مورد بررسي قرار گرفته است : در بخش نخست ، به معناي لغوي خطاب، واژه خطاب در قرآن كريم،خطاب در اصطلاح علم اصول، خطاب در عرفان،خطاب در علم اخلاق و… پرداخته شده است . در بخش دوم،از وجوه مخاطبات و خطاب در قرآن سخن به ميان آمده است و در بخش سوم خطاب خداوند به انبياء اعظم بررسي شده است .
50 عنوان پايان نامه: الشواهد النحويه في القرآن الكريم
نويسنده : اسحاق يحيي زاده، نيمچاهي
دانشگاه : دانشگاه تهران
تاريخ پايان نامه : 1376
استاد راهنما : اميرمحمود انوار
چکيده : در اين پاياننامه كه به زبان عربي نوشته شده است، سعي شده كه پس از طرح هر يك از مباحث نحوي شاهدي از آيات قرآن آورده شود و در صورت نيافتن شاهد قرآني، شاهدي از حديث نبوي ذكر گردد. ترتيب مباحث آن چنين است كه پس از ذكر انواع بناء و اعراب،نخست مبنيها و سپس معربها اعم از مرفوعات و منصوبات و مجرورات و توابع مورد بحث قرار گرفته و براي هر يك شاهدي ياد شده است.
51 عنوان پايان نامه: تحليل و بررسي ديدگاهها
نويسنده : اسمر جعفري
دانشگاه : دانشگاه تربيت مدرس
تاريخ پايان نامه : 1377
استاد راهنما : محمد علي مهدوي راد
چکيده : در پاياننامه حضار ديدگاههاي مختلف دانشمندان فريقين درباره آيه « انما يريد ليذهب عنكم الرجس اهل البيت و يطهركم تطهيراً» در شش فصل بررسي شده و موضوعات آن به اين قرار است: فصل اول، كلياتي درباره موضوع؛ فصل دوم، اهل بيت و آيه تطهير و مسئله آينده امت؛ فصل سوم، واژهشناسي الفاظ آيه ؛ فصل چهارم، بررسي اقوال درباره آيه تطهير؛ فصل پنجم،بررسي نتايج حاصله از آيه تطهير؛ فصل ششم، سير تاريخي استدلال ائمه به آيه تطهير.
52 عنوان پايان نامه: پژوهشي د رشيوه ها و عملكردهاي سياسي _ اجتماعي انبياء د رقرآن
نويسنده : كاظم زارع
دانشگاه : دانشگاه تربيت مدرس
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : ابوالفضل شكوري
چکيده : اين پايان نامه د رشش فصل تنظيم گرديده است. هدف كلي آن بررسي شيوه سياسي _ اجتماعي انبياء درقرآن است. درفصل اول, ضرورت مباحث سياسي ـ اجتماعي درقرآن با پنج دليل به اثبات رسيده و در فصل دو م اصول سياسي انبياء مورد بررسي قرار گرفته است. در فصل سوم, عوامل موفقيت انبياء در حركت سياسي اجتماعيشان و در فصل چهارم, موانع سياسي ـ اجتماعي موجود د رنهضت انبياء مورد بحث قرار گرفته است. در فصل پنجم, از لغزش ها و انحرافات سياسي ـ اجتماعي نهضت انبياء كه توسط پيروانشان صورت گرفته بود, بحث شده است. د رفصل ششم, نهضت پيامبر اسلام (ص) در سرزمين جزيره العرب و حكومت اسلامي او در مدينه به عنوان بهترين و جامع ترين الگوي نهضت و حكومت انبياء معرفي شده است. نتيجه اي كه از اين تحقيق به دست آمده اين است كه: بعثت انبياء صرفاً جنبه ي ارشادي نداشته بلكه آنان در هر عصر خود سياستمداران لايق و شايسته اي بوده اند كه براي اصلاح جوامع بشري از گمراهي و جهالت قيام كرده و در مبارزات خود داراي حكمت و سيره سياسي خاصي بوده اند.
53 عنوان پايان نامه: پژوهشي د رنظام جايگزيني اسماء الهي د رفواصل آيات
نويسنده : افسانه اعتمادي
دانشگاه : دانشگاه تربيت مدرس
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : محمد علي مهدوي راد
چکيده : در اين پايان نامه نخست درباره ي فاصله در قرآن كريم و صفات الهي به اختصار بحث شده است. سپس اسماء جايگزين شده در فرجام آيات مورد بررسي آماري قرار گرفته و جدول هاي گوناگوني از آنها ارائه شده است. به دنبال آن, اسماء الهي از لحاظ اسلوب و طرز بيان مورد بررسي كامل قرار گرفته و مختصات بارز ساختار بياني اسماء الهي تبيين گرديده است. سپس بحث درباره ي تقدم و تاخر در صفات زوج انجام پذيرفته و سيمايي از صفات زوج خداوند نشان داده شده است. همچنين در بيان اسماء الهي, اصل تناسب مخاطب با موضوع مورد بحث قرار گرفته است. همچنين مهمترين موضوعاتي كه در پايان آيات مشتمل بر اسماء الهي آمده بيان شده است. سپس, كيفيت ارتباط اسماء الهي با مضامين آيات مورد بحث قرار گرفته و به دنبال آن از ادب انبياء د ربيان اسماء الهي سخن رفته است.
54 عنوان پايان نامه: پژوهشي در نكات صرفي, نحوي و بلاغي سوره ي انبياء
نويسنده : موسي اسماعيل زاده
دانشگاه : آزاد اسلامي تهران, مركزي
تاريخ پايان نامه : 1375
استاد راهنما : محمود شكيب
چکيده : در اين پايان نامه كه در زمره ي پژوهش هاي ادبي پيرامون قرآن است ابتدا به مباحثي مقدماتي مثل اهميت شناخت قرآن, شرايط آشنايي با قرآن, قصص قرآن, محتوا و غرض سوره ي انبياء پرداخته شده و سپس با نقل ترجمه ي آيات اين سوره, نكات صرفي, نحوي و بلاغي آن مورد بررسي قرار گرفته است.
55 عنوان پايان نامه: پژوهشي زبان شناختي درباره ي سبك و بافت قرآن كريم و ارزش هاي ادبي آن
نويسنده : سيد جمال ساداتيان
دانشگاه : آزاد اسلامي تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1371
استاد راهنما : فضل الله نيك آيين
چکيده : اين پايان نامه كه به زبان انگليسي نوشته شده, به بحث و پژوهش زبان شناختي درباره ي سبك و بافت قرآن كريم و ارزش هاي ادبي آن با تكيه به دو سوره ي حمد و عاديات پرداخته است.
56 عنوان پايان نامه: تاريخ تفاسير ادبي تا قرن هشتم هجري
نويسنده : زهرا رجب زاده
دانشگاه : دانشگاه تهران
تاريخ پايان نامه : 1373
استاد راهنما : محمد علي مهدوي راد
چکيده : در اين پايان نامه ابتدا مفهوم واژه ي ادب و سپس ادبيات در عصر جاهليت , ويژگيهاي شعر و نثر دوره ي جاهلي و تأثير قرآن بر ادبيات عرب در صدر اسلام مطرح شده است. نيز اين مباحث آمده است: اعجاز ادبي قرآن و آثار و كتب مختلف د راين زمينه, تاريخ تطور تفاسير ادبي, ويژگيها و نمونه هايي از تفسيرهاي ادبي, اعراب و معاني قرآن, مفردات و معاني مفردات قرآن كريم, اعراب و قراءات در كشّاف و تفاسير مخ.
57 عنوان پايان نامه: تاريخ علم و فلسفه
نويسنده : بمانعلي دهقان منگابادي
دانشگاه : دانشگاه تهران
تاريخ پايان نامه : 1370
استاد راهنما : سيد جعفر سامي الدبوني
چکيده : اين پايان نامه مشتمل برسه فصل است و اين مباحث را در بر دارد: فصل اول, تفسير در اصطلاح صاحبان علوم, معناي لغوي و اصطلاحي تفسير, شرافت علم تفسير نسبت به ساير علوم, فرق بين تفسير و تأويلات و نظر علامه طباطبايي د رمورد معناي تأويلات؛ فصل دوم, قابل فهم بودن قرآن, اختلاف صحابه در فهم قرآ،, علل و عواملي كه موجب اختلاف صحابه در فهم قرآن, علل و عواملي كه موجب اختلاف صحابه در فهم قرآن شده است و پيامبر (ص), نخستين مفسر آن؛ فصل سوم, مفسران صحابه كه اولين آنها حضرت علي بن ابي طالب (ع) است.
58 عنوان پايان نامه: تاريخ و مبناي ترجمه قرآن
نويسنده : عبدالكريم بي آزار شيرازي
دانشگاه : آزاد اسلامي
تاريخ پايان نامه : 1371
استاد راهنما : سيد محمد باقرحجتي
چکيده : در اين پايان نامه تاريخ و مباني ترجمه قرآن كريم بررسي شده است. در ابتدا, مفهوم ترجمه و ترجمه به عنوان علم و فن, مسائل مورد اختلاف ميان فقها و انديشمندان اسلامي و ترجمه ي قرآن به اعتبار هدف مطرح شده و سپس به دلايل مخالفين ترجمه قرآن و نظر طرفداران ترجمه آن, انواع ترجمه هاي قرآن در هفت مورد و شرايط و مباني علمي و فني ترجمه تفسيري و مبناي هنري ترجمه آوايي قرآ، و نمونه هايي از ترجمه هاي قرآن پرداخته شده است. در پايان, تاريخ ترجمه هاي مختلف بيان شده است.
59 عنوان پايان نامه: تأثير آيات و احاديث در ديوان خواجوي كرماني
نويسنده : رويا احمد امرجي
دانشگاه : آزاد اسلامي تهران مركزي
تاريخ پايان نامه : 1374
استاد راهنما : احمد رنجبر
چکيده : در اين پايان نامه پس از بيان مقدمه اي در اهميت آيات و احاديث در ادب پارسي, مواردي كه خواجوي كرماني در ابيات خود به آيه يا حديثي اشاره يا تصريح كرده, شناسايي و معرفي شده اند.
60 عنوان پايان نامه: تأثيرپذيري شاهنامه از امدادهاي غيبي قرآن مجيد
نويسنده : زهري زين العابدين
دانشگاه : آزاد اسلامي اراك
تاريخ پايان نامه : 1374
استاد راهنما : احمد كامل نژاد
چکيده : در اين پايان نامه امدادهاي غيبي در شاهنامه ي فردوسي تحت عنوان هاي زير تنظيم و بررسي شدهاند؛ امداد غيبي در انسانها, امدادهاي غيبي در گياهان و جانوران, امدادهاي غيبي در عوامل طبيعي, امدادهاي غيبي مربوط به اسكندر, امدادهاي غيبي به طريق رويا و هدايت عامه مظهري از امدادهاي غيبي.
http://www.iska.ir/PayBody.asp?Page=6
كتاب زندگي حضرت محمد (ص) نوشته لامارتين شاعر فرانسوي در قطع رقعي در 265 صفحه به زودي بوسيله مركز ادبيات و هنرهاي عربي پاريس با همكاري انتشارات لامارتين و شوراي عالي فرهنگ مصر منتشر مي شود. اين كتاب ازديد خوانندگان فرانسوي يك اتفاق غير منتظره است چراكه اين كتاب يكي از آثار غير معروف اين شاعر برجسته است.
كتاب زندگي محمد (ص) در زمان حيات لامارتين به دليل مخالفت دشمنان اسلام به دليل دفاع اين شاعر از اسلام هرگز منتشر نشد.
اين كتاب جلد اول از كتاب تاريخ تركيه است كه خود 6 مجلد را شامل مي شود. لامارتين در جلد اول اين كتاب با تمركز بر زندگي پيامبر اسلام و سيره نبوي و اصحاب آن حضرت‘ سعي دارد به شناخت درستي از اصول ديني و فكري امپراتوري عثماني دست پيدا كند.وي اين كتاب را براي نزديك كردن اذهان فرانسويان به دين اسلام نوشته است.
لامارتين كتاب را با نوشتن درباره خود شروع مي كند كه اصالتش به دولت اندلس باز مي گردد و اندلس داراي ريشه هاي عربي اسلامي است. در واقع وي سعي دارد با بررسي اسلام به شناخت از خود برسد. وي اسم خانوادگي خود را بررسي مي كند كه اللامارتيين است يعني كساني كه در برابر فرمان خدا و خدمتگذاران او فروتن هستند.
وي همچنين تعابير و مفاهيم مسيحي را براي ايجاد نزديكي اسلام به ذهن مسيحيان اروپا بويژه فرانسوي ها به كارمي برد. به عنوان مثال وي وقتي از اسلام سخن مي گويد از الفرد دو ويني نويسنده و شاعر فرانسوي كمك مي گيرد كه مي گويد: اسلام همان مسيحيت پاك شده است.
اين كتاب با مقدمه دكتر علي كورخان استاد تمدن فرانسه و با نظارت دكتر جابر عصفور رييس شوراي عالي فرهنگي مصر به دو زبان عربي و فرانسه منتشر مي شود.
جام جم: پايگاه اينترنتي البوابه به نقل از روزنامه الوطن چاپ عربستان
چگونه كتب استاد را مطالعه كنيم كه تا انتهاى مسير ثابت قدم و استوار بمانيم ؟
آن چه در پى ميآيد ، نكاتى چند دربارهى مطالعهى آثار شهيد مطهرى است . اميد است كه براى خوانندگان گرامى كارگر افتاده و آنها را در پيمودن هر چه صحيحتر اين راه يارى كند . البته از خوانندگان عزيز تقاضا دارم ، همهى اين نكات را به دقت خوانده و به كار بندند ، هم چنين از انتخاب روشهاى سليقهاى هم به شدت پرهيز كنند .
1 . براى پيمودن هر راهى در ابتدا بايد انگيزهى رهرو ، براى پيمودن آن راه به حد بالايى برسد تا اگر موانعى ايجاد شد ، هيچ ترديد و تزلزلى در او پديد نيايد .
بسيارى از كسانى كه كتب استاد را براى مطالعه انتخاب كرده و خواندن آنها را هم آغاز نمودهاند ، به دليل نداشتن انگيزهى بالا ، در همان ابتدا به قول خودمان بريدهاند . دانستن اهميت مطالعهى كتب شهيد مطهرى ، بزرگترين عاملى است كه ميتواند ما را با انگيزهى بالايى به طرف اين كتب ارزشمند سوق دهد . وظيفهى مقالهى قبلى ، همين ايجاد انگيزه بود .
2 . يكى از عوامل ايست مطالعاتى اين است كه خواننده ، روشهاى مطالعه را به صورت مختلط دربارهى هر كتابى استفاده ميكند . هر كتابى را بايد با روشى متناسب با هدف آن خواند . گاهى هدف حفظ كردن ، گاهى هم فهميدن عميق و دقيق ، در بعضى موارد اطلاع سطحى و در مواردى هم گرفتن ديدگاه ، يا تغيير و تكميل يك ديدگاه قبلى است .
براى فهم بهتر هدف اخير ؛ يعنى مطالعه با هدف گرفتن ، تغيير يا تكميل ديدگاه ، به اين مثال توجه نماييد . كسى را تصور كنيد كه نسبت به امام ديدگاهى منفى دارد . او به دليل داشتن چنين ديدگاهى ، نسبت به امام و سخنان ايشان حالت بدى دارد ؛ مثلاً اگر تصوير ايشان را در تلويزيون ببيند ، آن را خاموش ميكند و اگر سخنان امام را بشنود ، نه تنها آن را جدى نگرفته ؛ بلكه شايد آن را مسخره هم بكند . اين شخص به راهنمايى يكى از دوستانش كتابى را دربارهى امام مطالعه ميكند . بعد از خواندن كتاب ، مات و مبهوت مانده و از هر آن چه كه دربارهى امام ميانديشيده، اظهار پشيمانى ميكند . اگر بعد از چند ساعت از او بپرسيد از آن چه كه دربارهى امام خوانده برايتان بگويد ، او در حالى كه چند صد صفحه كتاب خوانده ، بعد از اندكى سخن گفتن ، ديگر چيزى براى گفتن ندارد ؛ يعنى بسيارى از مطالب ، در خاطرش باقى نمانده است و اگر چند سال ديگر او را ببينيد و دوباره بخواهيد از آن كتاب ، مطالبى را برايتان بگويد ، شايد هيچ چيزى در ذهنش باقى نمانده باشد ؛ اما شما فكر ميكنيد كه چون چيزى از آن كتاب در ذهنش نيست ، مطالعهى كتاب برايش بيفايده بوده ؟ مسلم اين چنين نيست . او نسبت به امام ، ديدگاهى منفى داشت كه با خواندن آن كتاب ، نظرش عوض شد ؛ حتى اگر يك كلمه هم در ذهنش باقى نباشد ؛ اما اثر آن باقى است .
ما در مطالعهى كتابهاى استاد مطهرى ( حداقل در دور اول ) در پى حفظ تك تك جملهها نيستيم ؛ بلكه در پيآن هستيم تا به وسيلهى كتابهاى استاد مطهرى با چهرهى زيباى اسلام آشنا شويم و ديدگاهى نو و مطابق با واقع نسبت به اين دين كامل به دست آوريم . اين آشنايى ، با مطالعه حاصل ميشود ؛ حتى اگر جملات و داستانهاى كتب در ذهنمان باقى نماند
با توجه به اين نكته ، به نكات بعدى ميپردازيم .
3 . از آن جا كه هدف ما حفظ كردن نيست ؟ پس ، نبايد از فراموشى مطالب هراسى داشته باشيم .
4 . هميشه اين نكته در ذهنمان باشد كه مفيد بودن مطالعهى يك كتاب، فقط در گرو حفظ آن نيست.
5 . حواسمان باشد كه بسيارى از مطالب به ضمير ناخودآگاه رفته و در موقعيتى مناسب ؛ مثل بحث يا سؤال يادآورى ميشود .
6 . از نوشتن و خلاصه بردارى بپرهيزيم . اين كارها سرعت مطالعه را كُند كرده و پس از مدتى انگيزه را كاهش ميدهند . اين گونه كارها براى دور دوم مطالعه است كه معمولاً كسانى كه موفق به مطالعهى يك دوره از كتب استاد ميشوند ، خودشان براى مطالعهى دور دوم احساس نياز ميكنند .
7 . تمام تلاشمان اين باشد كه دور اول را به سرعت تمام كنيم .
8 . پيام هر صفحه را بگيريم و بگذريم ؛ پس اگر كلمه يا جملهاى برايمان مبهم بود و پيام هم متوقف بر فهم آن نبود ، بدون مكث از آن جمله يا كلمه بگذريم .
9 . حتماً يك وقت حداقلى براى مطالعه تعيين كنيم و هيچ روزى هم كمتر از آن مطالعه نكنيم ؛ مثلاً هر روز نيم ساعت تا يك ساعت را به مطالعهى آثار شهيد مطهرى اختصاص دهيم .
10 . از فرصتهاى كم هم براى مطالعه استفاده كنيم . وقتهاى مرده را هم جزء اوقات مطالعه قرار دهيم .
11 . يك صفحه مطالعه را هم غنيمت بشماريم كه قطره قطره جمع گردد ، وانگهى دريا شود.
12 . براى اين كه بتوانيم از تمام وقتها براى مطالعه استفاده كنيم ، چه خوب است كه همه جا كتاب استاد را به همراه داشته باشيم . اين كار علاوه بر اين فايده ، در فرهنگ سازى مطالعهى كتب استاد نقش به سزايى دارد .
13 . تشويق يكديگر را فراموش نكنيم .
14 . با يادآورى هدف مطالعهى آثار شهيد مطهرى از اين كه ديگران كتابهايى با نامهاى قلمبه سلمبه ميخوانند ، نگران نباشيم . اين نكته را فراموش نكنيد كه هدف ، به دست آوردن ديدگاهى صحيح نسبت به دين مبين اسلام است كه بدون داشتن چنين ديدگاهى ، خواندن آن كتابها نه تنها هيچ فايدهاى ندارد ؛ بلكه مضر هم هست .
15 . اين را هم بدانيم كه فهم كتابهاى بسيارى از بزرگان ديگر تا حد زيادى براى غير طلاب آن هم در سطوح بالا ، مشكل و دست نايافتنى است . مطالعهى كتابهاى استاد ، ما را براى فهم آن كتب هم آماده ميكند .
16 . از مطالعهى كتب متفرقه بپرهيزيم ؛ مگر در موارد اضطرارى .
17 . آسان بودن كتابهاى اول ، موجب بياهميتى شما به عمق مطالب نشود . كتاب داستان و راستان كه از سادهترين كتب استاد است ، از عميقترين كتابهاى ايشان نيز هست كه جايزهى بينالمللى يونسكو را به خود اختصاص داده .[1]
18 . نكتهى بسيار مهم و كليدى : اگر كتابهاى استاد مطهرى را بدون داشتن يك سير مشخص و فقط با انتخاب سليقهاى بخوانيم ، به هدفى كه در پى آن هستيم نخواهيم رسيد . ما براى مطالعه ، سيرى را پيشنهاد ميكنيم كه داراى اين خصوصيات است .
الف ) نويسندهى اين سير يكى از علماست كه به بنده ميگفت : من بيست و دو سه دور كتابهاى شهيد مطهرى را گرفتم و خواندم و به كتابخانهى مسجد هديه كردم . ايشان با اين اندوختهى عظيم مطالعاتى در كنار حرم امام رضا عليهالسلام اين سير را تنظيم ميكنند .
ب ) در اين سير ، علاوه بر آن كه در تنظيم موضوعى كتب دقت شده ، هم چنين، چينش كتابها از آسان به سخت است كه ذهن خواننده را رشد داده ، به گونهاى كه وقتى به كتابهاى تقريباً مشكلى همچون توحيد يا عدل الهى و ... ميرسد ، براى دريافت مطالب آن كتابها آماده ميشود . در حالى كه اگر خواننده از همان ابتدا به سراغ اين كتابها برود ، يا از درك مفاهيم آن عاجز بوده و يا اين كه دريافت ناقصى خواهد داشت .
ج ) گاهى در مطالعهى يك كتاب سؤالاتى پيش ميآيد كه پاسخ بسيارى از آنها در اين سير ، در كتابهاى بعدى يافت ميشود .
د ) اين سير در چهار مرحلهى آشنايى با استاد ،كتب داستانى ، كتب سخنرانى و كتب دست نويس تنظيم شده است .
سير پيش نهادى ، در پايان همين گفتار خواهد آمد .
19 . اگر چند نفر با هم تصميم گرفتهايد كتابهاى شهيد را مطالعه كنيد ، ميتوانيد با همكارى ، يكديگر را در پيشبرد مطالعه يارى كنيد . مواظب باشيد كار جمعى ، سرعت مطالعهى شما را كند نكند . نحوهى كار جمعى ميتواند به اين شكل باشد كه افراد گروه ضمن اين كه با سرعت هر چه تمامتر به مطالعهى كتب ميپردازند، هر هفته يا دو هفته يك بار گرد هم جمع شده و از كتاب اول استاد (داستان راستان ) بيست الى سى صفحه را مشخص كرده و همه موظف شوند قبل از آمدن به جلسه يك بار ديگر صفحات مشخص شده را دوباره مطالعه كرده و وقتى در جلسه حاضر ميشوند ، هر كس چند صفحه را توضيح دهد . در ضمن افراد گروه ، نكات زيبايى را كه به نظرشان ميرسد ، براى ديگران بيان ميكنند .
فايدهى اين جلسه آن است كه اول آن كه در يك كار جمعى ، افراد با ديدن دوستان خود كه به همين كار مشغولند ، انگيزهى بيشترى براى مطالعه پيدا ميكنند . دوم آن كه با اطلاع از ميزان مطالعهى افراد گروه ، حس رقابت ايجاد شده و همين امر در سرعت بخشيدن به كار ، كمك شايانى ميكند . سوم آن كه مطالبى كه يك بار مطالعه شده ، بى آنكه به سرعت مطالعه ضربهاى وارد شود ، يك بار ديگر مرور ميشود .
20 . در تمام مراحل مطالعه از هنگامى كه تصميم به مطالعه ميگيريد تا زمانى كه مطالعه را آغاز ميكنيد ، از توكل بر خدا و توسل به اهل بيت عليهم السلام غافل نشويد . در جلساتى كه به نام آل الله عليهم السلام برگزار ميشود ، از امام زمان روحى فداه و اجداد طاهرينش بخواهيد كه شما را در اين راه كمك كرده و ذهنتان را براى درك معارف ناب دين ، آماده و لايق بگردانند . اعتقاد بنده اين است كه يكى از علل مهم شكست در مسير مطالعهى كتب استاد مطهرى و در هر راه معنوى ديگر ، اتكا به خويشتن و غفلت از خداوند است . همه بايد بدانيم كه بى توفيق و يارى خداوند و ائمهى معصومين عليهم السلام هر كارى براى رسيدن به معارف قرآن و اهل بيت عليهم السلام ناقص و ابتر خواهد ماند.
سير پيشنهادى مطالعه آثار استاد :
الف ) سرگذشت هاى ويژه از زندگى استاد مطهرى
ب) سيماى استاد از نگاه بزرگان
1- داستان و راستان
2- حکمت ها و اندرزها
3- حماسه حسينى
4- ازادى معنوى
5- ده گفتار
6- پانزده گفتار
7- بيست گفتار
8- سيرى درسيره نبودى
9- سيرى در سيره ائمه اطهار ( عليهم السلام )
10 – جاذبه و دافعه على عليه اسلام
11- ولائها و ولايتها
12- خاتميت
13- ختم نبوت
14- پيامبر امى
15- اسلام و مقتضيات زمان (2جلد )
16 – امدادهاى غيبى در زندگى بشر
17- توکل و رضا
18- گريز از ايما و گريز از عمل
19- تکامل اجتماعى انسان
20- انسان کامل
21- انسان شناسى
22- تعليم و تربيت در اسلام
23- عرفان حافظ
24- حق و باطل
25- مساله حجاب
26- پاسخ هاى استاد
27- نظام حقوق زن در اسلام
28- اخلاق جنسى در ايران و غرب
29- نهضت هاى اسلامى در صد ساله اخير
30- پيرامون جمهورى اسلامى
31- پيرامون انقلاب اسلامى
32- خدمات متقابل اسلام و ايران
33- سيرى در نهج البلاغه
34- جهاد
35- آشنايى با قرآن ( 15 جلد )
36- مساله شناخت
37- شناخت در قرآن
38- فطرت
39- فلسفه اخلاق
40- انسان و سرنوشت
41- عدل الهى
42- علل گرايش به ماديگرى
43- علوم اسلامى ( 3 جلد )
44- توحيد
45- نبوت
46- معاد
47- آشنايى با جهان بينى اسلامى ( 6 جلد )
48- امامت و رهبرى
49- قيام و انقلاب مهدى (عج)
50- تاريخ عقايد اقتصادى
51- نظام اقتصادى اسلام
52- مساله ربا
53- نقدى بر مارکسيسم
54- فلسفه تاريخ ( 4 جلد )
55- مقالات فلسفى
56- تعارضات منطقى
57- اصول فلسفه و روش رئاليسم ( 5 جلد )
58- شرح منظومه
59- شرح مبسوط منظومه ( 4 جلد )
60- حرکت و زمان ( 4 جلد )
61- اليات شفا ( 2جلد )
فاتح
http://www.fatehnet.net/info/fa/projects/detail.asp?pid=964789052082515
نهج البلاغه اين اثر جاودانه، بر گرفته از بيانات و انوار گهربار اميرالمؤمنين حضرت على (عليهالسلام) آن بزرگ مرد تاريخ است كه هيچگاه غبار زمان پرده كهنگى و فراموشى بر سيماى پرفروغ او نيفكنده، و از جلوه و شكوه او نكاسته، و تقوا و عدالت و جهاد و ديگر صفات برجسته او را از ياد نبرده، و در برابر عظمت دانش و حكمت او سر تعظيم فرود آورده، و از مرز تعصب و فرقهگرايى در گذشته، تا بدانجا كه دوست و دشمن زبان به ستايش او گشوده و به تاليف كتب و سرايش اشعار پرداخته و با زبان انديشه و سوز و دل نمىازيم فضيلت او را بيان كردهاند .
روايات اسلامى و متون تاريخى در شان و منزلت اميرمؤمنان على عليهالسلام فراتر از شهرت و تواتر است تا بدانجا كه از حقايق مسلم و ضرورتها بشمار مىآيد .
تدوين نهج البلاغه
اين مجموعه نفيس و زيبا به نام«نهجالبلاغه» كه اكنون در دست ماست و روزگار از كهنه كردن آن ناتوان است و گذشت زمان و ظهور افكار و انديشههاي نوتر و روشنتر مرتبا بر ارزش آن افزوده است، منتخبي از«خطابهها» و «دعاها» و «وصايا» و«نامهها» و«جملههاي كوتاه» مولاي متقيان علي ـ عليه السّلام ـ است .
اين اثر ماندگار كه از متون اوليه فرهنگ اسلامى است توسط اديب علامه مرحوم سيد شريفرضى رضوان الله عليه در سال 400 هجرى از ميان صدها كتاب و منبع گردآورى و تنظيم گرديده است . آنچه ترديد ناپذير است اين است كه علي ـ عليه السّلام ـ چون مرد سخن بوده است، خطابههاي فراوان انشاء كرده، و همچنين به تناسبهاي مختلف جملههاي حكيمانه كوتاه فراوان از او شنيده شده است، همچنان كه نامههاي فراوان مخصوصا در زمان خلافت نوشته است، و مردم مسلمان علاقه و عنايت خاصي به حفظ و ضبط آنها داشتهاند.
اسناد، شروح، ترجمه ها
آفتاب آمد دليل آفتاب. اگر سخن شناسي بخواهد به ديد تحقيق و خالي از تعصبات، با اين پرسش كه صاحب سخن در اين كتاب كيست، بنگرد؛ قطعا تصديق خواهد كرد كه او شخصيتي بزرگ است كه به سرچشمهاي جوشان و منبعي بي پايان متصل است به گونهاي كه نميتوان پس از قرآن نظيري براي آن پيدا كرد.
اگر هيچ سند معتبري هم براي آن پيدا نشود باز هم ميتوان اذعان كرد كه اين سخن، از اوست و سخني عادي با محاسبات دنيوي نيست؛ زيرا حقايق ومعارفي كه در اين مجموعه در قالبهاي گفتاري بسيار بديع و جذاب مطرح شده است از عهده بشر عادي خارج است. اين كلام با زبان بي زباني از عظمت و شرافت صاحبش سخن ميگويد.
شخصيتهاي زيادي تلاش خويش را در جهت بررسي مصادر نهجالبلاغه صرف كردهاند كه اجمالا ذكر اسامي برخي از آنها بي تناسب نيست:
1. مدارك نهجالبلاغه، علامه كاشف الغطاء 2. استناد نهجالبلاغه، امتياز علي عرشي 3. نهجالسعاده في مستدرك نهجالبلاغه، محمد باقر محمودي(در 8 جلد) 4. مصادر نهجالبلاغه، عبدالله نعمت 5. مصادر نهجالبلاغه و اسانيده، سيد عبدالزهراء حسيني
6. بحثي كوتاه پيرامون مدارك نهجالبلاغه، رضا استادي 7. روشهاي تحقيق در اسناد و مدارك نهجالبلاغه، محمد دشتي 8. و...
نهجالبلاغه در طول حدود هزار سال عمر خود در دسترس دانشمندان، طلاب و اهل علم بوده است و به مطالعه و حفظ آن مىپرداختند و در خطبهها و خطابهها بدان استناد و تبرك مىجستند و انديشمندان و محققان بر آن شرح و تفسير مىنوشتند و به ترجمه آن اقدام مىكردند .
همه شارحان و مترجمان نهجالبلاغه كه بيش از سيصد [1] نفر مىباشند بالاتفاق معتقدند كه اين كتاب از تاليفات علامه [2] شريفرضى است و او اين توفيق را يافته كه سخنان امام اميرالمؤمنين على (ع) را با سبك و شيوهاى جالب گردآورى و تنظيم نمايد .
اجازاتى كه علما و محدثان بزرگ به اصحابشان مىدادند [3] دليل روشن و قاطعى بر صحت اين انتساب است .
علامه شريفرضى - كسى كه در دنياى علم و ادب به پارسايى و دقت در راستگويى مورد قبول همگان است . [4] - نيز در كتابهاى متعدد خود اين امر را تصريح كرده است .
نهج البلاغه مانند قرآن كريم كتاب زنده است و هم چنان ميدرخشد و نظر دانشمندان را به خود جلب ميكند و به اكثر زبانهاي زندة دنيا چون: فارسي، تركي، اردو، انگليسي، فرانسوي، آلماني، ايتاليائي و اسپانيايي و غيره ترجمه شده است.[5]
نام نهجالبلاغه
نامى كه شريفرضى براى اين كتاب برگزيده «نهجالبلاغه» يعنى «راه و روش بلاغت» است زيرا اين كتاب درهاى بلاغت را به روى خواننده مىگشايد و طالبان بلاغت را بدان نزديك مىسازد و نياز دانشمند و دانشجو را برمىآورد، و گمشده و خواسته بليغ و زاهد است و از آن روز كه اين كتاب گام به عالم فرهنگ و ادب نهاد و توسط شريفرضى به بار نشست، در ميان دانشمندان و خطبا و اهل ادب جا باز كرد و بلند آوازه شد و شهره آفاق دانش گرديد و ستاره آن در شام و عراق و نجد و تهامه درخشيد، و هركجا كه رفتبا استقبال مردم مواجه گرديد و در مراكز علمى به درس و بحث از آن پرداختند زيرا علاوه بر معناى ارزنده و محتواى علمى و عميق همهجانبه و درهاى حكمت و دانش، داراى الفاظ و نگارشى بسيار بديع و زيبا و سبك و شيوهيى هماهنگ و عالى است كه در اوج نثر عربى قرار گرفته است . [6]
ويژگي هاي نهج البلاغه
نهج البلاغه اين اثر ماندگار و بي نظير را مي توان از جهات مختلفي مورد دقت ، شناخت و بررسي قرار داد. اوصاف و ويژگي هاي اين مجموعه بي بديل را در اين نوشتار مختصر نمي توان شناخت، اما به لحاظ اختصار، به شاخصها و ويژگي هاي مهم آن اشاره مي شود:
1. كلامي فوق كلام انسانها و پايين تر از كلام خدا و در حقيقت، كلماتي گهربار از امام معصوم حضرت مولي الموحدين امام علي(عليه السلام) 2. جامعيت نهج البلاغه، به گونه اي كه همانند قرآن، به عنوان انواري از آن، به تمام مسائل دنيوي و اخروي پرداخته است 3. اوج فصاحت و بلاغت بي نظير 4. در بردارنده رسالتي جاودانه و جهاني پس از قرآن، جهت هدايت بشريت 5. جاذبه خاص نهج البلاغه براي همگان 6. مصون از هرگونه ضعف، خطا وتحريف 7. ارزش والاي پيام هاي نهج البلاغه 8. عدالت خواهي و ظلم ستيزي منحصر به فرد 9. و... .
محتواي نهج البلاغه
نهجالبلاغه اثري است كه بايد با آن زيست و تنفس كرد. روح را با آن همدم ساخت و با آن نبض و قلب را به تپش در آورد، تا معاني آن در عمق جان بنشيند و بتوان دنياهاي آن را وارد شد و سرزمينهايش را فتح كرد. هرچند رسيدن به قلهي رفيع معرفت علي(ع) حتي در حوزه نهجالبلاغه بر كسي ميسّر نيست و ضعف ما حكم ميكند كه نميتوان تمام دنياهاي زهد و تقوا و عبادت و عرفان و حكمت و فلسفه و پند و موعظه و ملاحم و مغيبات و سياست و مسؤوليتهاي اجتماعي، حماسه، شجاعت و ديگر زواياي نهج البلاغه را وارد شد و اين اقيانوس بيپايان را شناخت.
نهجالبلاغه از نظر محتوايي به مسائل گوناگون اعتقادي، اقتصادي، سياسي، اخلاقي پرداخته است و در قالب خطبهها، نامهها و حكمتها به پرسشها و مسائل عرصههاي مذكور پاسخ داده است.
نهجالبلاغه در مسائل اعتقادي به آفرينش جهان و انسان و جانوران، هدفدار بودن خلقت انسان،[7] معرفت حق تعالي[8] وحدت حق تعالي[9]، هدف فرستادن پيامبران[10]، هدف بعثت پيامبر اكرم(ص) [11]، استمرار رسالت با قرآن و عترت[12] و فرجام و رستاخيز،[13] پرداخته است.
امام علي(ع) در نهجالبلاغه، به مسائل اقتصادي نيز پرداخته است و مسئوليّت انسان را نسبت به سرزمينها و چهارپايان[14] و ارج نهادن به كار و تلاش انسان و بهرهمندي از حاصل دسترنج خويش[15] و ضرورت آباداني سرزمينها[16] و ذخيرهسازي ثروت[17] و توصيههايي مربوط به بيتالمال و عدالت اجتماعي و فقر زدايي و رهنمودهاي اخلاقي به ثروتمندان و برنامههاي اقتصادي و وظايف فردي نيازمندان و وظايف دولت و جامعه را بيان كرده است.[18]
بخش ديگري از فرمايشات امام علي(ع) به مسائل سياسي و حكومتي اختصاص دارد. امام(ع) در اين ساحت، به وظايف كارگزاران و استانداران، نويسندگان، ارتش و نيروها و سران نظامي، روشهاي دريافت ماليات و اصول كشورداري پرداخته است.[19]
ساحت ديگر نهج البلاغه، مسائل اخلاقي و تربيتي است. كه امام(ع) بر مبناي جهانبيني توحيدي، آنرا استوار ساخته است. اخلاق فردي در نهجالبلاغه، دانش اندوزي توأم با عمل، بي اعتنايي به زخارف دنيوي، آزادگي و ظلم ستيزي، نظم و حسابرسي در امور را تبيين نموده است و اخلاق اجتماعي نيز به خوش خلقي و انسان دوستي، انصافورزي با مردم و مانند اينها اشاره كرده است.[20]
مسائل عبادي و معنوي مانند سيماي عابدان شب زندهدار، انگيزههاي گوناگون در عبادت، حالات و مقامات عابدان و تأثير عبادت در زوال گناه نيز در نهجالبلاغه مورد توجه جدي قرار گرفته است[21]. رويكرد علي(ع) در سراسر سخنانش بر مبناي عدالت است؛ همانگونه كه فرمود: عدالت، زندگي است. [22]
علي(ع) از آن بسيار افرادي نبود كه در سخن، از حق دم ميزنند، ولي در عمل از آن سرميپيچند؛ [23] زيرا حق، در مقام سخن گستردهترين پهنا را داراست ولي در مقام اجرا و عمل بدان، در تنگنايي بيمانند است؛[24] يعني در مقام سخن، به آساني ميتوان حق و عدل را ستود و از آن دم زد، ولي عمل كردن بدان، بسيار دشوار و مشكل است.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. كتابنامه نهجالبلاغه: رضا استادى، البته اين كتاب در سال 1395 به چاپ رسيده است و در طول بيستسال پس از آن قطعا شروح و ترجمههاى زيادى تاليف شده است . در اين زمينه بنياد نهجالبلاغه اثرى تدوين كرده استبنام كتابشناسى امير المؤمنين (ع) و نهجالبلاغه كه در آن به كليه ترجمهها و شروح و در مورد نهجالبلاغه نيز اشاره شده است .
[2]. نگاه كنيد به فهرستهاى ابىالعباس نجاشى متوفاى 450 و فهرستشيخ منتجبالدين متوفاى 585 .
[3]. علامه اميني،الغدير4/193، دارالكتب الاسلاميه .
[4].الغدير: 4/195 ، همان .
[5]. داود الهامي- دنياي نهج البلاغه، ص 187، موسسه امام صادق(ع)، قم.
[6]. شرح نهجالبلاغه، ابن ابى الحديد، مقدمه ابوالفضل ابراهيم بر شرح نهجالبلاغه ابن ابى الحديد ص 7 ، دار الاضواء بيروت.
[7]. نهج البلاغه، خطبهي 1و 165 و 185.
[8]. همان، خطبهي 186.
[9]. همان، خطبهي 152، 45.
[10]. همان، خطبهي 144 و 1.
[11]. همان، خطبهي 1.
[12]. همان، خطبهي 198 و 152 و 97.
[13]. همان، خطبهي 132، حكمت 456 و 44 و خطبهي 222.
[14]. همان، خطبهي 167.
[15]. همان، خطبهي 160.
[16]. همان، نامهي 53.
[17]. همان، حكمت 123 و خطبهي 183.
[18]. همان، نامهي 53 و 40 و 67 و حكمت 229 و 68 و 390 و 366 و 140 و 141 و 328 و 230 و 93، خطبهي 15 و 127 و 205 و 224.
[19]. نهج البلاغه، نامهي 53 و 45 و 5 و 18 و 19 و 20 و 27 و 40 و 43 و 71 و 8 و 14 و 12 و 11 و 16 و 50 و 60 و 25 و 26 و 51 و 77.
[20]. همان، خطبهي 192 و 110 و 230 و 53 و 47 و نامهي 31 و 47 و 53؛ حكمت 147و 439.
[21]. همان، خطبهي 222 و 193 و 220 و 230 و 199 و 192، حكمت 290 و 237، نامهي 45.
[22]. غررالحكم و دررالكلم.
[23]. شرح غرر الحكم، ج 6، ص 62.
[24]. نهج البلاغه، خطبهي 216.
انديشه
http://www.andisheqom.com/page.php?pg=nahj&idVeiw=2&level=4&subid=2
ترجمههاي صحيفه سجاديه:
1. ترجمه آقا هادي مازندراني.[1]
2. ترجمه مرحوم سيد علينقي فيض الاسلام اصفهاني، مترجم قرآن كريم و نهج البلاغه.
3. ترجمه خطيب نامي بلاغي اصفهاني، استاد سيدصدرالدين بلاغي اصفهاني كه توسط ناشران مختلف دارالكتب اسلاميه، اميركبير، حسينيه ارشاد به چاپ رسيده است و اين ترجمه به زبان روز بوده، از نظر صحت ترجمه نيز جاي بحث ندارد.
4. ترجمه شادروان جواد فاضل لاهيجي نويسنده و داستاننويس مشهور، اما در مورد اين ترجمه نميتوان آن را ترجمة كامل ناميد. آن زندهياد هرچه دل تنگش خواسته تحت عنوان ترجمه با نثري زيبا و ارزنده نگاشته است.
5. ترجمه و شرح استاد محي الدين الهي قمشهاي كه توسط جناب آقاي نظيفي مدير محترم انتشارات تهران اسلامي به چاپ رسيده است ولي اين ترجمه نثري غامض دارد و به زبان روز نيست.
6. ترجمه استاد حسيني عمادزاده اصفهاني كه بارها به چاپ رسيده است.
7. ترجمه حسين انصاريان خطيب شهير و گوينده توانا شيخ حسين انصاريان كه به زبان روز بوده و از نظر صحت ترجمه نيز جاي بحث ندارد.
8. ترجمه دعاي مكارم الاخلاق محمدتقي فلسفي، ترجمه در سه مجلّد از استاد خطيب نامي شيخ محمدتقي فلسفي (ره) متوفي (1420).
9. حاشيه ملامهدي بناجي تبريزي نزيل كربلا از شاگردان علامه شيخ مرتضي انصاري اين حاشيه به رؤيت آية الله مرعشي رسيده است.[2]
10. ترجمه فارسي صحيفه توسط آقايان محسن غرويان و عبدالجواد ابراهيمي كه در سال 1376هـ.ش توسط انتشارات الهادي قم به چاپ رسيده است: ترجمة غرويان در يكي از مجلات تحقيقي مورد ايراد و اشكالات فراوان واقع گرديده و مترجمان محترم تاكنون به نقد مزبور پاسخي ندادهاند.[3]
11. ترجمه همراه متن كامل صحيفه علي شيرواني، توسط فاضل گرامي آقا دكتر علي شيرواني مترجم كتابهاي درسي حوزههاي علميه در سال 1379هـ.ش انجام و توسط انتشارات دارالفكر در تيراژ وسيع نشر يافته است.
12. ترجمه عقيقي بخشايشي كه از دو ترجمة شعراني و بلاغي استفاده گرديده است.
13. ترجمة علامه مرحوم ابوالحسن شعراني كه نثري غامض دارد و به زبان روز نيست.
14. ترجمة محمد آيتي كه ترجمة خوب و به زبان روز است و از نظر صحت ترجمه نيز جاي بحث ندارد.
15. ترجمه سيد احمد فهري كه اين هم به زبان روز و از نظر صحت ترجمه نيز جاي بحث ندارد.
16. ترجمه واحد تحقيقات سازمان حج و زيارت و اوقاف و امور خيريه كه اين هم به زبان روز است.
17. ترجمه مرحوم دكتر اسدالله مبشري كه ايشان هم ترجمة صحيحي دارند و به زبان روز است.
18. ترجمه داريوش شاهين كه نثري بسيار زيبا دارد ولي از نظر صحت ترجمه قابل تأمل است.
شرحهاي صحيفه سجاديه:
با تأسف فراوان به علت نبود منابع و فقدان آنها، اطلاعات ما از قرن دوم و سوم و چهارم و پنجم بسيار ناقص و نارسا است، لذا از قرن ششم آغاز مينمائيم:
«قابل ذكر است كه گرچه بسياري از اين شروح، در دسترس عموم نيست ولي در اين نوشتار جهت تبيين گوشهاي از اهميت و عظمت صحيفه سجاديه، به بخش مهمي از شروح و ترجمهها اشاره ميشود».
قرن ششم، هفتم، هشتم و نهم:
1. شرح صحيفه حلّي: به صورت تعليقه تأليف شيخ ابوجعفر محمدبن منصور عجلي حلي (متوفي 598 هجري قمري).
2. التبصره في شرح الصحيفه: تأليف موفق الدين ابوالعباس احمدبن يوسف بن حسن شيباني موصلي (متوفي 680هـ) مخلوط در كتابخانه استاد سيد محمد مشكوة در دو جزء.[4]
3. شرح صحيفه كفعمي: شيخ نقي الدين ابراهيم بن علي بن الحسن (متوفي 905) موسوم به الفوائد الطريفه و اين كتاب جز آن دعاهايي است كه در دو كتاب المصباح و البلد الامين آورده شده است.
4. شرح صحيفه كركي: شيخ محقق نورالدين ابي الحسن علي بن عبدالعالي كركي (متوفي 905 هجري قمري).
5. شرح صحيفه زوارهاي: مولي ابوالحسن علي بن الحسن مفسّر زوارهاي استاد ملا فتح الله كاشاني كه در سال 947 از تأليف آن فارغ شده است.
6. شرح صحيفه عاملي: به صورت تعليقه تأليف شيخ عزالدين حسين بن عبدالحمد حارثي والد شيخ بهائي (متوفي 984 هـ).
7. شرح صحيفه اصفهاني: مولي تاج الدين حسن بن محمد اصفهاني والد فاضل هندي، اين شرح در كتابخانه ميرزا ابوالهدي كلباسي يافت ميشود.
8. شرح صحيفه بلاغي: نجفي شيخ عباس بن محمدعلي كه وفات والدش در سال 1000 رخ داده است.
9. شرح صحيفه كركي: به صورت تعليقه تأليف سيد حسين بن حسن كركي معروف به مجتهد نوة دختري آية الله محقق كركي (متوفي 1001 هجري قمري).
قرن دهم و يازدهم
10. شرح صحيفه رازي: ملامحمد سليم رازي كه در سال 1006 تأليف نموده است صاحب الذريعه آن را در كتابخانه مرحوم كبّه ديده است.
11. شرح صحيف طريحي: شيخ فخرالدين بن محمد علي طريحي نجفي (متوفي 1085 هـ) موسوم به (النّكت اللطيفه).
12. شرح صحيفه مشهدي، ميرزا محمدبن محمدرضا مشهدي مؤلف «كنزالدقايق في تفسير القرآن» در چهار مجلد، تأليف (1091 هـ).
13. شرح صحيفه بلاغي نجفي: شيخ حسن بن شيخ عباس بن محمد علي بلاغي نجفي صاحب تنقيح المقال في علم الرجال، تأليف (1105 هجري قمري)[5].
14. شرح صحيفه ملامحمد تقي مجلسي اصفهاني (متوفي 1070 هـ) كه به صورت حواشي و تعليقات بر صحيفه ميباشد.
15. شرح حدائق الصالحين: در شرح صحيفه سجاديّه تأليف شيخ بهائي عالم متغنّن (متوفي 1031هـ) صاحب الاربعين و دهها كتاب نفيس.
16. شرح صحيفه ميرداماد تأليف فيلسوف نامي محمدباقر حسيني معروف به ميرداماد استرآبادي اصفهاني (متوفاي 1040هـ) اين شرح بنا به استظهار مرحوم حاج آقابزرگ مشتمل بر تحقيقات مهمّه ميباشد و همراه شرح جزائري به چاپ رسيده است.
17. شرح صحيفه خوانساري محقق آقا حسين خوانساري (متوفي 1099هـ)
18. شرح صحيفه جزائري تأليف سيد نعمت الله جزائري (متوفي 1112 هجري قمري) موسوم به نورالانوار كه در سال 1316 به چاپ رسيده است.
19. شرح صحيفه روغني ملامحمد صالح بن محمد باقر روغني قزويني كه به صورت فارسي در سال 1073 تأليف نموده است (اين شرح در كتابخانه آية الله مرعشي قسمت شماره 4834 موجود است).[6]
20. شرح صحيفه كاشاني ملاحبيب الله بن علي مدد كاشاني كه پيش نوادگان او يافت ميشود.
21. شرح صحيفه كاشاني محقق محدث بن شاه مرتضي كاشاني معروف به ملامحسن فيض (متوفي 1091هـ)
22. شرح صحيفه ميرزا رفيعا: سيد امير رفيع الدين معروف به ميرزا رفيعا (متوفي 1099هـ) از معاصرين شاه صفوي.
23. شرح صحيفه ابوجعفر تأليف شيخ ابوجعفر محمدبن جمال الدين (متوفي 1030هـ) صاحب الاستبصار.
24. شرح صحيفه رشتي موسي عبدالغفار رشتي از علماي معاصر شاه عباس صفوي كه گاهي از آن حاشيه صحيفه نيز تعبير ميشود.
25. شرح صحيفه يمن ابن مفتاح ابوالحسن عبدالله بن ابوالقاسم زيدي يمني صاحب المنتزع المختار در فقه زيديّه.
26. شرح صحيفه شهرستاني، سيد امير شرف الدين علي بن حجة الله شهرستاني حسين طباطبايي استاد علامه مجلسي.
27. شرح صحيفه الشهيد الثاني: شيخ علي بن شيخ زين العابدين بن شيخ محمدبن شيخ حسن ابن الشهيد الثاني معروف به شيخ علي.
28. تعليقات: شيخ بهائي بر صحيفه و آن غير از حدائق الصالحين ميباشد كه ذكر شد.
29. شرح صحيفه لاهيجي قطب الدين محمدبن شيخ علي شريف لاهيجي ديلمي صاحب «محبوب القلوب» اين شرح در كتابخانه آية الله مرعشي تحت شمارة 4829 مضبوط است.[7]
30. شرح رشتي موسي عبدالغفار رشتي از علماي عصر شاه عباس صفوي.
31. شرح مولانا تاج الدين مشهور به «تاجا» پدر فاضل هندي كه نسخهاي از آن در كتابخانه مرحوم ميرزا ابوالهدي كرباسي در اصفهان بوده است.
32. شرح و ترجمه استرآبادي: شارح و مترجم آن ملامحمد استرآبادي است كه خود خطاط و خوشنويس هم بوده ترجمهاي بر صحيفه نگاشته است.
33. شرح صحيفه رازي ملامحمد سليم رازي از علماي قرن 11 كه هم اكنون در كتابخانه آية الله مرعشي تحت شماره 2306 موجود است.[8]
34. شرح سيد سرور حسين هندي.
35. شرح آقا جمال خوانساري.
36. شرح آقا ملامحمد صالح روغني قزويني[9]
37. شرح صحيفه صوفي از محمدتقي بن مظفر صوفي قزويني از عالمان قرن يازدهم هجري اين شرح در كتابخانه آية الله مرعشي تحت شماره 9934 نگهداري ميشود.[10]
38. شرح صحيفه نائيني اصفهاني: محمدبن محمدباقر حسيني اصفهاني يا مختاري سبزواري از علماي قرن يازدهم، او تعليقات بر شرح صحيفه سيد علي خان مدني نگاشته است.
قرن دوازدهم
39. شرح صحيفه مجلسي تأليف علامه مجلسي (متوفي 1111 هجري) موسوم به «الفرائد الطريقه في شرح الصحيفه» اين شرح كوتاه كه به شرح برخي از موارد مهم صحيفه پرداخته است نزديك 5000 سطر ميباشد نسخهاي از آن پيش مرحوم شيخ علي اكبر نهاوندي در خراسان بوده است.[11]
40. شرح رياض السالكين سيد عليخان مدني (متوفي 1120) صاحب كتاب الدرجات الرفيعه في طبقات الشيعه موسوم به رياض السالكين في شرح صحيفه سيد الساجدين اين شرح بهترين و مشهورترين شرحي است كه پيرامون صحيفه انجام گرفته است و مشتمل بر 54 روضه ميباشد.
41. شرح رياض الصالحين تأليف سيد علي خان مدني (متوفي 1120) ميباشد آن چنان كه شرح ديگري تحت عنوان رياض السالكين دارد در مدت 12 سال آن را ترتيب داده است اين شرح يكي از شرحهاي مفصل و پربار صحيفه ميباشد.
42. شرح صحيفه سجاديه فتوني. مولي شريف ابوالحسن بن محمدبن طاهربن عبدالحميد بناطي عاملي اصفهاني (متوفي حدود 1140) نوة امير محمد صالح خاتون آبادي، داماد علامه مجلسي، او تفسيري به نام «مرآة الانوار» نيز دارد.
43. شرح صحيفه گيلاني: مولي حسين بن حسن گيلاني اصفهاني (متوفي 1129) مدفون در مقبره آقاحسين خوانساري در تخت فولاد.
44. شرح صحيفه تأليف ميرزا ابراهيم بن ميرمحمد معصوم بن ميرفصيح بن ميراطبّاء تبريزي قزويني (متوفي 1149) كه فرزندش در خاتمه المعارج از آن ياد كرده است.
45. شرح صحيفه سجاديه صغاني سيدمحمدبن زيد حسني صغاني از علماي زيديّه قرن دوازدهم هجري (متوفي 1149)[12]
46. شرح صحيفه مشهدي قمي از علماي قرن 12 كه در كتابخانه آية الله مرعشي تحت شماره 4259 نگهداري ميشود.[13]
47. شرح صحيفه مازندراني: تأليف مولي فاضل آقاهادي مازندراني داماد ملامحمدتقي مجلسي (متوفي 1134) و مقتول در فتنه افغانيها.
48. شرح صحيفه حويزي تأليف شيخ يعقوب بن ابراهيم بختياري حويزي (متوفي 1150) كه مرحوم صدر صاحب تأسيس شيعه آن را مشاهده نموده است.
49. شرح سيدعبدالله نوة سيد نعمت الله جزائري (متوفي 1173).
50. شرح صحيفه افندي: ميرزا عبدالله افندي تبريزي اصفهاني موسوم به (الدّرر المنظومه الماثوره)[14] صاحب رياض العلماء و شاگرد علامه مجلسي از علماي قرن دوازدهم.
51. شرح صحيفه فارسي بحراني تأليف شيخ محمدعلي بن حاج سليمان بحراني كه معاصر او در انوار البدرين گفته است.
52. شرح صحيفه مرعشي سيد علاء الدوله مرعشي كه نسخهاي از آن در كتابخانه امام جمعه كرمانشاه بوده است و آقاي عبدالعزيز جواهر كلام در فهرست كتابخانه ملي نقل نمودهاند اين نسخه در 200 صفحه به قلم محمدبن محمد مدعويه شاه محمد شيرازي نوشته شده است.
53. شرح لواقح و لوايح كه آقاي جواهر كلام نام برده است.[15]
54. شرح ملحقات جزائري، كه در آخر شرح اول به آن اشاره كرده است.
55. شرح جمال الدين طوسي، صاحب كتاب دقايق التنزيل كه نسخهاي از آن در كتابخانه آية الله مرعشي در قم موجود است.
56. شرح صحيفه مفصل، از مؤلف نامعلوم از علماي قرن 12 معاصر مجلسي، فيضي ميرداماد كه در ضمن شرح در كتابخانة آية الله مرعشي تحت شمارة 3479 از آن بزرگواران مطالبي نقل كرده است.[16]
57. شرح صحيفه نصيرالدين مرعشي: سيد قوام الدين بن سيد نصير الدين مرعشي از علماي قرن دوازدهم اين شرح در كتابخانه آية الله مرعشي تحت شمارة 211 نگهداري ميشود.[17]
قرن سيزدهم و چهاردهم
58. شرح صحيفه حسيني: تأليف سيد اجل ميرزا محمدباقر حسين فارسي شيرازي معروف به (ملاباشي) صاحب بحر الجواهر الخاقاني كه جهت فتحعلي شاه قاجار تأليف نموده است آن چنان كه صاحب الذريعه استظهار نموده است.[18]
59. شرح صحيفه هرندي كوهپايهاي مولي بديع هرندي موسوم به رياض العابدين.
60. شرح صحيفه سيدجمال الدين كوكباني يمني نزيل هند (متوفي در بغداد 1339 هجري ق) آن چنان كه آية الله مرعشي بيان نمودهاند.
61. شرح صحيفه ميرزاحسن بن موص عبدالرزاق لاهيجي صاحب «شمع يقين و آينه حكمت» در 3 مجلد.
62. شرح صحيفه عاملي علي بن شيخ ابي جعفر محمدبن جمال الدين صاحب الدّر منثور (1104 هجري قمري).
63. شرح صحيفه سبزواري ميرزا ابراهيم بن محمدعلي سبزواري ملقب به وثوق الحكما (متوفي 1358هـ.ق) صاحب كتاب گلشن راز و شرح دعاي عدليه اين شرح به صورت شرح فارسي عرفاني ميباشد كه لغات غريب آن را توضيح داده است اين شرح در سال 1342 هجري شمسي در 340 صفحه به چاپ رسيده است.
64. شرح صحيفه تبريزي موسي جمال السالكين عبدالباقي خطاط تبريزي معاصر ميرزا ابراهيم همداني عارف (متوفي 1026هـ.ق).
65. شرح صحيفه شامي حسيني سيدمحسن بن احمد شامي حسيني يمني زيدي (متوفي 1251هـ.ق) ابن زياده در نشر البرف ياد كرده است.
66. شرح صحيفه نجفي شيخ ميرزا محمدعلي بن نصير چهاردهي رشتي نجفي (متوفي 1334) مجلد بزرگي است كه به صورت حاشيه بر صحيفه ميباشد.
67. شرح صحيفه قزويني، ملاخليل بن غازي قزويني كه نسخهاي از آن در كتابخانه شيخ الشريعه اصفهاني در نجف رؤيت شده است.
68. شرح صحيفه اعرجي سيدمحمدرضا اعرجي موسوم به (الازهار اللطيفه) كه تلخيصي از رياض السالكين مدني شيرازي است.
69. شرح صحيفه طالقاني، علي طالقاني كه ملامحمد صالح روغني در آغاز شرح صحيفه از آن ياد كرده است.
70. شرح صحيفه لكنهويي مفتي ميرعباس لكنهويي كه در كتابخانه سيد ناصرالدين حسيني كنتوري در لكنهوء يافت ميشود.
71. شرح صحيفه شيرازي: محمد طاهربن حسين شيرازي، بنا به تصريح آية الله مرعشي، اين شرح نيز سيدعلي همداني در نجف رؤيت شده.
72. شرح صحيفه اصفهاني: مولي فتح الله خطاط صوفي تنظيم شده براساس مسلك صوفيه در كتاب رياض السالكين از ملاگنجعلي اصفهاني نقل نموده است.
73. شرح ميرزا قاضي كه محدود به شرح چهار دعا است و در التحفه الرضويّه از آن نقل كرده است.
74. شرح صحيفه صنعاني سيدمحسن بن قاسم بن اسحق صنعاني زيدي از علماي قرن سيزدهم هجري.
75. شرح صحيفه شيرازي سيدافضل الدين محمد شيرازي مؤلف المواهب الالهيه در شرح نهج البلاغه.
76. شرح لغات صحيفه قرشي تأليف سيدعلي اكبر قرشي از موسي صاحب احسن الحديث و قاموس قرآن چاپ 1383 قمري.
77. شرح سيد جمال الدين كوكباني يماني مقيم هند (متوفي 1339).
78. شرح خطيب اصفهاني: ترجمه ملاعبدالجواد اصفهاني كه به دستور ركن الملك حاكم اصفهان در عصر قاجاريّه ترجمه شده است او در اوايل قرن چهاردهم از دنيا رفته است.
79. شرح صحيفه تنكابني سليمان بن محمد گيلاني (متوفي 1302هـ.ق) اين شرح بسيار مختصري است از صحيفه با عناوين اشراق و در آغاز مختصري در آداب و اهميت دعا بحث نموده اين شرح در كتابخانه آية الله مرعشي تحت شماره 1361 نگهداري ميشود.[19]
80. ترجمه و شرح پربار فارسي، علامه حاج ميرزا ابوالحسن شعراني اين شرح و ترجمه در سال 1378 هـ.ق توسط انتشارات اسلاميه در تهران چاپ و منتشر شده است.
81. شرح صحيفه طباطبايي تأليف سيد صدر الدين بن نصير الدين بن ميرمحمد صالح طباطبائي.
82. شرح موسي محمد مدعو به شاه محمد اصطهباناتي شيرازي استاد شيخ علي حزني موسوم به رياض العارفين.
83. شرح عربي صحيفه حسيني سرابي، مؤلف آن حجة الاسلام و المسلمين حاج سيد ابوالفضل حسيني سرابي (ره) از علماي قرن چهاردهم هجري اين شرح در چهار مجلد وزيري تأليف و تنظيم شده است.
[1] . الذريعه، حاج آقابزرگ، ج 4، ص 111 تا 112.
[2] . به شرح صحيفه عقيقي بخشايشي، ص 40، مؤسسه نشر نويد اسلام.
[3] . مقاله تحقيقي ماهنامة كوثر، شماره 32.
[4] . نقل از شرح عقيقي بخشايشي، چاپ نويد اسلام، ص 29.
[5] . ريحانة الادب، تأليف مرحوم محمدعلي مدرسي تبريزي، ج 1، ص 276.
[6] . فهرست كتابخانه، ج 13، ص 21.
[7] . فهرست كتابخانه، ج 13، ص 28.
[8] . فهرست كتابخانه، ج 9، ص 270.
[9] . شرح صحيفه عقيقي بخشايشي، اين سه شرح را آورده است، ص 32، چ نويد اسلام.
[10] . ريحانة الادب، ج 1، ص 290.
[11] . اين كتاب نخست شماره 325 در كتابخانه آية الله مرعشي موجود است. فهرست كتابخانه، ج 14، ص 142.
[12] . مؤلفات الزيديّه تأليف سيد احمد حسيني اشكوري، ج 2، ص 162.
[13] . فهرست كتابخانه، ج 11، ص 261.
[14] . فهرست كتابخانه آيت الله مرعشي، ج 5، ص 332.
[15] . شرح صحيفه عقيقي بخشايشي، چاپ نويد اسلام، ص 35.
[16] . فهرست كتابخانه، ج 9، ص 275.
[17] . فهرست كتابخانه، ج 1، ص 241.
[18] . الذريعه الي تصانيف الشيعه، ج 13، ص 347.
[19] . فهرست كتابخانه، ج 4، ص 135.
۱
مناظره ها
الامام جعفر الصادق(ع) رمز الحضارة الاسلامية
محمد امين امينى
گزارشى تحليلى از زندگانى امام صادق)ع( با تاكيد بر نقش محورى او در پايه گذارى تمدن اسلامى است. در اين گزارش، نخست گوشه هايى از شخصيت امام صادق معرفى مىگردد و طى آن پارهاى اظهارات و قضاوتهاى علماى مسلمان درباره عظمت او بازگو مىشود و سپس شيوه هاى تبليغى امام مورد بررسى قرار مىگيرد. نويسنده ضمن ذكر شيوه مناظرات امام با گروههاى زنديقان، علماى دربارى و معتزليان، آن را بهترين شيوه ممكن براى هدايت غيرمسلمانان به اسلام و تصحيح اشتباه هاى آنان مىداند. در بخش بعدى كتاب، از انديشه هاى پزشكى امام صادق)ع( سخن به ميان آمده و دستورات پزشكى و طبى ايشان مورد بررسى قرار گرفته است. در دو فصل پايانى كتاب، به ترتيب ديدگاه هاى نجومى امام صادق و دستورات و رهنمودهاى او درباره حفظ محيط زيست بررسى شده است.
۲
مواعظ
در محضر امام صادق(ع)
زين العابدين باكويى، قم: كمال الملك.
شرح و ترجمه حديثى اخلاقى و عرفانى از امام جعفر صادق است. نويسنده ابتدا متن حديث عنوان بصرى را از بحارالانوار نقل كرده و سپس فرازهاى حديث را كه در آن، راه و روش انسانيت را به بصرى آموخته آورده و شرح كرده است. وى حديث را براساس موضوعات آن به هجده درس تقسيم كرده كه عبارتند از تزكيه نفس، نورانيت علم، حقيقت بندگى، بنده واقعى از ديدگاه امام صادق، نياز آدمى به پند، رياضت نفس، فضيلت گرسنگى، غذاى حلال، سكوت و بردبارى و غنيمت شمردن عمر، خطر فتواى بىاساس دادن، گفتار و كردار و آداب سوال كردن.
۳
مقام علمىالامام جعفر الصادق(ع)
عبدالحليم جندى، تحقيق كمال سيد، قم: موسسه انصاريان
تحليلى است از ابعاد زندگى، سيره و شخصيت امام جعفر صادق(ع). نويسنده با استناد به منابع روايى و متون تاريخى شيعه واهل سنت، شناخت خود را از شخصيت امام صادق و ديگر امامان شيعه بيان كرده است. وى ابتدا مطالبى درباره جايگاه و شخصيت امام على و امام صادق آورده و سپس مخالفتها و توطئه هاى بنىاميه و بنى عباس را در تضعيف جايگاه امامان شيعه تحليل كرده است. او سپس مراحل زندگى،آموزشها، شاگردان و آثار علمى و انديشه هاى امام صادق را بررسى كرده و مجموعهاى از معارف فقه جعفرى را در زمينه اجماعيات، اقتصاد، عبادات و اخلاق شناسايى نموده است. نويسنده با اينكه سنى مذهب است، اما در موارد بسيار انديشه هاى شيعى و نظريات امام صادق را بر مذاهب اهل سنت ترجيح داده است.
۴
فضايل و مقامات
زندگانى امام جعفر صادق(ع)
سيدجواد حسينى ميرعظيمى مراغى، كاشان: مجتمع متوسلين به آل محمد(ص)
در بيان فضايل، مناقب و شخصيت علمى امام صادق)ع( است. نويسنده با استناد به منابع كلامى، حديثى و تاريخى معتبر، ابتدا كرامات، وصايا و شاگردان امام را برشمرده، آنگاه نامه منصور به ايشان، سفرها و برخى از ويژگىها و خصوصيات اخلاقى حضرت را بيان كرده است. وى سپس عناوينى مانند ثمره مكتب امام صادق)ع(، پيدايش مذاهب اربعه، مناظرات امام با مذاهب جهان آن عصر، پاسخهاى امام به سوالات صاحبان اديان مختلف و احتجاجات امام را به بحث گذاشته است.
۵
سيره و ديدگاهها
امام صادق(ع) و مذاهب چهارگانه
اسد حيدر، ترجمه حسن يوسفى اشكورى، تهران: انتشار
كتاب حاضر، تحقيق گستردهاى است پيرامون شخصيت امام صادق)ع( و چگونگى پيدايش مكتب فكرى ايشان. مولف در اين اثر چگونگى رشد مذاهب اربعه و مكتب جعفرى را در بستر تاريخ حكومت امويان و عباسيان بررسى كرده و ارتباطات و تاثيرات متقابل فكرى آنان را ريشه يابى مىنمايد. وى ابتدا شخصيت، مدرسه، شاگردان و راويان امام صادق را در دو دوره سياسى بررسى مىنمايد و سپس به تفصيل، چهار مذهب حنفى، مالكى، شافعى و حنبلى را از حيث عقايد كلامى، عقايد برجسته فقهى، روشهاى استنباطى، ارتباط با خلفاى عباسى و امام صادق يا اهل بيت، تشريح كرده است. جواب به دعاوى كذب نسبت به مذاهب، مانند عداوت ابوحنيفه با امام صادق)ع( و همچنين كشف حقايقى تاريخى، با استفاده از بررسى شخصيتى مورخان و راويان، از نكات برجسته اين اثر است. شخصيت مالك بن انس، شافعى و احمد بن حنبل و بيان اصول فقهى هر كدام از اين افراد و همچنين تاريخچه سياسى و علمى مكاتب منسوب به آنها نيز در اين كتاب بيان شده است. مولف در اين اثر، شاگردان مكتب فقهى امام صادق و سابقه تاريخى و عقيدتى غلات را نيز بررسى نموده است.
۶
سيره
پيشواى صادق عليه الاسلام
سيدعلى خامنهاى، تهران: سيدجمال
اين كتاب گزارشى است از زندگى، سيره و ديدگاه هاى امام صادق(ع)
قيادة الامام الصادق(ع)
سيدعلى خامنهاى، ترجمه محمدعلى آذرشب، قم: مجمع جهانى اهل بيت.
عنوان متن ترجمه شده اين كتاب؛ رهبرى امام صادق)ع( است. آيت الله خامنهاى در اين اثر 117 صفحهاى، به تبيين و طرح سيره و ديدگاه هاى سياسى امام صادق)ع( و همچنين فضايل و مقامات آن حضرت پرداخته است.
۷
عقايد شيعه
حسنيه در مكتب امام جعفر صادق(ع)
محمد سليمى نيا، كرج: گلشن انديشه.
تحريرى از مباحثه و مناظره حسنيه از شاگردان امام صادق با عالمان اهل سنت در اثبات امامت عقايد شيعه است. براساس گزارش كتاب حلية المتقين اين مباحثه در مجلس هارون الرشيد و با عالمان اهل سنت بغداد صورت گرفته كه محقق ضمن تنظيم مطالب مباحثه، به ترجمه آيات و اصطلاحات آن پرداخته و شرحى كوتاه در شناسايى حسنيه نقل كرده است. حسنيه در اين مناظره با استناد به آيات و داستانهاى قرآن موضوع امامت را تحليل مىكند. او ضمن بيان فضايل على)ع(، به انكار فضيلت ديگر خلفا مىپردازد. حسنيه با استناد به آيات، عقايد شيعه را درباره متعه، جبر و اختيار، بدا، تعريف ايمان، صفات خدا، قضا و قدر، هدايت و ضلالت بيان و افكار ديگر مذاهب را نقد مىكند. در نهايت عالمان حاضر در مجلس در مقابل استدلالهاى وى تسليم مىشوند.
۸
زندگينامه
زندگانى امام صادق، جعفر بن محمد(ع)
سيدجعفر شهيدى، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى
اين كتاب حاوى پژوهشى است تحليلى - گزارشى با موضوعات گسترده در زندگانى امام جعفر صادق)ع( كه اهم عناوين آن چنين است: شرح ولاديت امام جعفر صادق)ع( و خاندان و فرزندان آن حضرت، سخنان برخى دانشمندان غيرشيعى در مورد ايشان، اوضاع سياسى زمان امام صادق در دوره امويان، مهدويت در صحنه سياست، قيام مختار، قيام زيد و يحيى بن زيد، نهضت عباسيان، قيام محمد نفس زكيه و نپذيرفتن بيعت از سوى امام صادق، رونق بحثهاى كلامى در منطقه شرق اسلامى، معارضه زنديقان با امام صادق، فقه در عصر پيامبر)ص( و ادوار خلفا و ائمه)ع(، روزگار امام باقر و امام صادق)ع(، انتشار فقه شيعه، مدينه در روزگار امام صادق، نظر دانشمندان اهل سنت درباره فقاهت آن حضرت، زاهدنمايان عصر امام صادق، ستمگرىهاى عباسيان و شهادت امام صادق توسط منصور، شرح برخى از فضايل اخلاقى آن حضرت و موضوعات تاريخى عصر امام صادق و ارائه گزيدهاى از نصايح ايشان، شعرهاى منسوب به امام صادق و شعرهاى عربى و فارسى كه در مدح آن حضرت سرودهاند.
۹
نظام سياسى اسلام
الفكر السياسى للامام جعفر الصادق(ع)
عمر عبدالعزيز، بيروت: دارالمحجةالبيضاء
بيان انديشه ها و موضعگيرى امام صادق)ع( درباره مسائل و حوادث سياسى عصر اوست. نويسنده كه يكى از مستبصران است، ابتدا به توصيف عصر امام صادق و شرايط حاكم بر آن پرداخته، آنگاه با استناد به منابع تاريخى و حديث و اقوال علما به بيان ديدگاه هاى امام و تاثير آن در ايجاد جامعه مدنى، جامعه سياسى تاسيس دولت، اداره حكومت در اسلام، اصل تقيه، جهاد اسلامى، وحدت اسلامى، مرجعيت دينى و عقل در اسلام، پرداخته است. وى در پايان برخى از شبهات و سوالات متفكران جديد عرب را درباره انديشه امام صادق پاسخ داده است.
۱۰
پرسش و پاسخ
گنجينه نور: پرسشهاى مردم و پاسخهاى امام صادق(ع)
احمد قاضى زاهدى، ترجمه جعفر خوشنويس
حاوى مجموعه پرسش هايى است كه مردم از امام صادق(ع) پرسيدهاند و آن حضرت به آنها پاسخ فرموده است. نويسنده نخست متن عربى سوال و جواب را نقل كرده و ذيل آن، ترجمه فارسى را آورده است. كتاب در هشت فصل تنظيم گرديده است. اين موضوعات در پرسسشهاى مردم مطرح شده است: معناى بسمله؛ حديث و خرد؛ وجود و يگانگى اسما و صفات خدا؛ ايمان، كفر و شرك و درجات آن؛ آفرينش انسان؛ دين؛ پيغمبرى و پيغمبران؛ رسول خدا)ص( و احوال آن حضرت؛ قرآن كريم؛ امامت و ضرورت و لزوم استمرار آن؛ امامان (ع)
۱۱
نشانه هاى مومنان
روش پارسايان
م.كاشانى، معارف
شرح يكى از احاديث اخلاقى امام صادق(ع) است. اين حديث مشتمل بر قريب 50 صفت از صفات مومن است و در باب كفر و ايمان از كتاب اصول كافى ذكر شده است. نويسنده پس از نقل هر عبارت، بااستفاده از آيات و احاديث و با اشاره به صفات برخى از انبيا و اوليا آن را توضيح مىدهد.
۱۲
نقش علمى
الامام جعفر الصادق ضمير المعادلات
سليمان كتانى، بيروت: دارالثقلين
بررسى ابعاد وجودى شخصيت امام صادق(ع) در چهار زمينه فقهى، فكرى، سياسى و علمى است. انگيزه نويسنده، معرفى امام صادق)ع( به عنوان يكى از شخصيتهاى بنيانگذار علوم مختلف، بويژه علم شيمى بوده است. وى امام صادق را موسوعهاى دانسته كه منشأ بسيارى از علوم و فنون بوده و با موضعگيرىهاى استادانه و صحيح خود در برابر عباسيان، الگويى بديع از سياستمدارى را به يادگار گذاشته است. همچنين تلاش كلامى امام صادق و شيوه او در برخورد با مخالفان فكرى خويش و نوآورىهاى او در علوم و تربيت شاگردانى مانند جابربن حيان و مفضل بن عمر و... از ديگر مباحث كتاب است.
۱۳
آداب عبادات
متن كامل و ترجمه مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة: رهنمودهاى امام صادق(ع): يكصد موضوع عرفانى، عبادى، اخلاقى و اجتماعى
ترجمه عباس عزيزى، ويراسته سيدحسن اسلامى، قم: صلوة
كتاب مصباح الشريعة راه و رسم سير و سلوك به سوى خدا را براى سالكان معرفى مىكند و روش اقبال و روى آوردن به خدا را به انسانها ياد مىدهد. اين اثر منسوب به امام صادق)ع( است و بزرگان شيعه به اين كتاب و مضامين عالى اخلاقى و عرفانى آن اعتماد داشتهاند و مضامين آن را در كتابهاى روايى و اخلاقى خود نقل كردهاند. كتاب مشتمل بر صد باب در مباحث عرفانى، عبادى، اخلاقى و اجتماعى است و بارها ترجمه و شرح شده است. از ويژگىهاى اين ترجمه، مختصر بودن و به زبان روز بودن آن است كه براى استفاده نسل جوان تدوين شده است. محورهاى مباحث كتاب عبارت است از حالات قلب، آداب لباس، آداب مسواك، آداب طهارت، آداب نماز، آداب روزه، آداب زكات، آداب حج، آداب عبادت، تفكر، سكوت، قناعت، حرص، نفاق، خودپسندى، معاشرت، غيبت، سخاوت، برادرى، اخلاص، ياد مرگ و حساب قيامت.
۱۵
موعظه ها
پندهاى امام صادق(ع)به رهجويان صادق
محمدتقى مصباح يزدى، قم: موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى
شرح و تفسير يكى از احاديث منقول از امام صادق)ع( است. اين حديث مشتمل بر پارهاى از وصايا و سفارشهاى امام صادق به يكى از اصحاب خود به نام عبدالله بن جندب است. سخنران بر محور حديث يادشده، سلسله سخنرانى را با عنوان درس اخلاق ترتيب داده و به بيان فضايل اخلاقى و راههاى كسب آن و معرفى رذايل اخلاقى و شيوه هاى دور ماندن از آن پرداخته است. اين سخنرانىها در 28 عنوان به بيان فضايل اخلاقى و راههاى كسب آن و معرفى رذايل اخلاقى و شيوه هاى دور ماندن از آن پرداخته است. اين سخنرانىها در 28 عنوان تنظيم و تدوين شده است. برخى از عنوانهاى مزبور عبارت است از دوستان واقعى اهل بيت، محاسبه نفس، نشانه هاى ايمان، خوف و رجا، شادى از ديدگاه اسلام، دامهاى شيطان، شيعه از منظر امام صادق، اخلاق سالكان، نماز مقبول و آثار آن، بحثى درباره حيا و محبت اهل بيت)ع( پايه محكم اسلام.
۱۶
اديان و فرق
مدرسةالامام الصادق(ع)، فكر يتجدد
از منشورات موسسةالامام الخوئى الخيرية؛ لندن
مقالات اين مجموعه: مدرسةالامام الصادق)ع( الفقهية، سيدفاضل ميلانى؛ لمحات من قيادة الامام الصادق)ع( للامة، سيدعلاء جوادى؛ رد الدكتور السيد علاءالجوادى على السيد توفيق السيف، سيدعلاء جوادى.
۱۷
دعا
الصحيفة الباقرية و الصادقية الجامعة لأدعية الامام محمد بن على الباقر(ع) و الامام
سيدمحمد باقر، موحد ابطحى، با تحقيق موسسه امام المهدى)عج(، تهران؛ دانشگاه امام صادق(ع)در بردارنده 297 دعا از امام باقر)ع( و 1155 دعا از امام صادق(ع) است. نويسنده، با استناد به جوامع روايى و كتابهاى دعايى شيعه، به جمع آورى و تنظيم و تبويب اين ادعيه پرداخته است. اين ادعيه اغلب با تحميد و تسبيح الهى همراه است و در اوقات خاصى چون ايام هفته، وقت خواب، وقت نماز، مشاهد مشرّفه و يا احوال خاصى چون گرفتارى به مرض يا دشمن وارد شده است. نويسنده در پايان با آوردن فهرستى كه با جمله افتتاحيه دعا آغاز مىشود، راه دستيابى به اين دعاها را آسانتر كرده است.
۱۸
ادبيات
آخرين بازمانده (مجموعه دوازده قصه از زندگى امام جعفر صادق)(ع)
مسلم ناصرى، تهران: پيام آزادى
فضايل و مقامات
ذكرى الامام الصادق(ع) بعد مرور ثلاثة عشر قرنا
گردآورى عيسى عبدالحميد خاقانى، قم: جمعيةالبر و الاحسان فى خرمشهر
مقالات اين مجموعه: فذلكة تاريخية، عيسى عبدالحميد خاقانى، 90-8، مطلع الحقائق او مولد الامام الصادق(ع)، محمد كرمى، 110-100؛ امام الصادق)ع( بين عصرى، عبدالزهراء صغير، 116-11؛ شريعة المحمدية تقوم تارة بالدم و آخرى بالعلم، عبدالمنان ذياب، 131-127؛ صادق بين معترك سياستين، عبدالامير جعفر، 136-133؛ رئيس المذاهب، محمدعلى حبشى، 141-137؛ صادق، مربى الاجيال، محمد طاهر آل شبير خاقانى، 144-142؛ اشعاع من حياة الصادق او لايبقى الا الحق، عبد على بچارى، 150-145؛ بطل يمتطى متن الوعود فى خدمة امة و عقيدة، محمدحسن آل شبير خاقانى، 162-152؛ عبقرى الاجيال: الامام ابوعبدالله جعفر الصادق)ع(، سيد مكى بحرانى، 174-168؛ مفخر عالم بشريت، عبدالله محمدى، 186-183؛ امام صادق)ع( در برابر تحولات فكرى و علمى عصر خود، سيدمحمد بهشتى، 199-194؛ رازدار علم لدنى، سيد احمد واحدى جهرمى، 213-200؛ اصطكاك دو اختر فروزان آسمان هدايت، محمدباقر شريعتى سبزوارى، 223-215.
۱۹
موسوعة الامام الصادق(ع)
سيد كاظم قزوينى، قم
فضائل و مقامات
مغز متفكر جهان شيعه؛ امام جعفر صادق(ع)
اين كتاب يك جلدى، آنچنان كه مترجم آن مدعى است؛ در اصل به زبان فرانسوى بوده و معروف است كه توسط موسسهاى در شهر استراسبورگ فرانسه به نام مركز مطالعات اسلامى استراسبورگ تحقيق و منتشر شده است. آنچه مسلم است اينكه متن اصلى بسيار كمتر از آن چيزى است كه توسط آقاى ذبيحالله منصورى به همراه اضافات و ملحقات ترجمه به فارسى شده است. منتقدان منصورى بسيارى از مطالب و اضافات كتاب را فاقد دليل و مدرك معتبر مىدانند. اين كتاب سپس توسط آقاى نورالدين آل على با تعليقاتى به عربى ترجمه شده است. اسم اصلى كتاب و نام نويسنده آن نيز مشخص نيست. اما محتواى كتاب؛ مباحثى آكادميك از 25 خاورشناس است كه در كنفرانسى درباره شيعه اماميه و نقش تمدنى آن ايراد شده است. اين كنفرانس در دانشگاه استراسبورگ فرانسه برگزار شده و مقالات آن نيز به زبان فرانسه بوده است كه به فارسى و عربى ترجمه شده است. هدف مترجم، بيان نقش تمدن ساز و پيشتاز امت اسلام و شناساندن دستاوردهاى علمى و فكرى ناشناخته امام صادق)ع( است. اين دانشمندان عقيده دارند امام صادق، در زبانهايى چون فارسى، سريانى و نبطى تبحر داشت و دانش گستردهاى در پزشكى شيمى، نجوم، هيئت، فيزيك، فلسفه و جغرافيا داشت. امام صادق اشتباه بطلميوس را كه معتقد به وجود 2 حركت براى خورشيد بود، گوشزد كرد. او اولين مدرسه علوم پزشكى را در اسلام تاسيس و نظريه عناصر اربعه )آب، باد، آتش، خاك( را رد كرد. وى نخستين كسى بود كه اكسيژن را كشف كرد و درباره پرتوافشانى ستارگان، زمان و مكان، نور و جهان، صاحب نظريه بود. اطلاعات بسيارى درباره فكر، دين، تمدن، حكمت، فلسفه، طبيعت، محيط زيست، تاريخ و مانند آن داشت و در اين امور، از دانشمندان معاصر غرب پيشى گرفته بود. شعار مدرسه امام، آزادى بيان، آزادى فكر، نهى از غلو و اختلاف و انزوا بود. او اولين كسى بود كه به مكتب تجربه گرا دعوت كرد و جابر بن حيان كه اولين شيميدان مسلمان است، از امام درس گرفت. امام اولين كسى بود كه جايزهاى را براى ادبيات اختصاص داد. دوره امام صادق، شاهد جنبش تجددگرايى و تدوين علوم بود. برخى از مطالب كتاب عبارتند از زندگى امام صادق، علوم عرفانى، برنامه هاى امام صادق براى نجات شيعه، ابن راوندى، نسبى بودن زمان، تفكر هندى، شيرخوارگى، مرگ، حركت موجودات و مناظرات امام صادق با ملحدان. موسسه انديشه اسلامى در سال 1999 اين كتاب را با عنوان »الامام الصادق)ع( كما عرفه علماء الغرب« در 421 صفحه در بيروت به عربى منتشر ساخت.
